راهبردهای توسعه روستایی

چکیده چگونگی پیوند میان شهر و روستا بر جنبه‌های مختلف زندگی روستائیان اثرگذار است که یکی از این جنبه‌ها، اثرگذاری این پیوندها بر روی امنیت غذایی است به‌طوری‌که قدیمی‌ترین و اصلی‌ترین پیوند روستایی- شهری پیوند درزمینه تأمین غذا بوده است. ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر به دنبال تحلیل ساختاری عوامل کلیدی مؤثر بر پیوندهای روستایی- شهری در امنیت غذایی نواحی روستایی پیراشهری دهدشت می‌باشد. روش پژوهش بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی – تحلیلی و علی - پیمایشی با رویکرد آینده‌پژوهی است روش جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی (کتابخانه‌ای، مجلات علمی) و میدانی (پرسشنامه) بوده است جهت استخراج عوامل کلیدی پرسشنامه در چهار بعد شامل عوامل اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، اطلاعاتی و زیرساختی- نهادی مؤثر بر امنیت غذایی تهیه و در بین اعضای جامعه نمونه توزیع و تکمیل گردید جامعه نمونه این پژوهش را 25 نفر از کارشناسان و متخصصان تشکیل می‌دهد. جهت اعتبار و روایی پرسشنامه از نظرات اساتید دانشگاه و برای پایایی آن از روش آلفای کرونباخ استفاده‌شده است جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و تحلیل ساختاری تأثیرگذاری هر یک از شاخص‌های مؤثر بر امنیت غذایی از نرم‌افزار (FL MICMAC) کمک گرفته شد. یافته‌های پژوهش نشان داده است که در بین 76 عامل موردبررسی در چهار بعد 16 عامل کلیدی شامل پیوندهای اقتصادی (افزایش سرمایه‌گذاری دولتی و خصوصی، ارائه خدمات، تسهیلات و نهاده‌های، بهبود سرمایه‌گذاری در تولید ابزار و تنوع‌بخشی به منابع درآمدی خانوارهای روستایی)، در بعد پیوندهای اجتماعی -فرهنگی (استقبال مدیران روستایی از الگوی برنامه‌ریزی، مشارکت ذی‌نفعان به‌ویژه نخبگان، سرمایه‌گذاران، پذیرش تغییر از نگرش و احساس عدالت اجتماعی)، پیوندهای اطلاعاتی (اشتراک‌گذاری اطلاعات و ارتباطات بین خریداران و فروشندگان، اطلاع‌رسانی محصولات کشاورزی و جاذبه‌های گردشگری، شکل‌گیری یک محیط رقابتی محصولات غذایی و بهبود ارتباطات فناوری با الگوسازی و برند سازی) و پیوندهای زیرساختی نهادی (حمایت دولت جهت بهبود وضعیت زمین‌های کشاورزی، تلاش برای بهبود وضعیت جاده‌های بین مراکز شهری و روستاها، راه‌اندازی صندوق اعتبارات روستایی و راه‌اندازی تعاونی‌های چندمنظوره) به‌عنوان پیشران‌های کلیدی شناسایی شدند؛ و انتظار می‌رود با پیشران‌های یادشده شهر دهدشت بتواند در جهت امنیت غذایی نواحی روستایی در قالب پیوندهای روستایی شهری گام بردارد.

چکیده یکی از عواملی که امروزه به عنوان راهکار اساسی در توسعه روستایی شناخته می‌شود، انجام نیازسنجی دقیق آموزشی است که می‌تواند بنیان اصلی برای طرح‌ریزی و اجرای یک برنامه آموزشی اشتغال‌آفرین باشد. لذا هدف این پژوهش نیازسنجی آموزشی مهارت خوداشتغال‌زایی دانش‌آموزان روستایی در ایجاد کسب و کارهای کوچک بر مبنای مدل بوریچ بود. روش تحقیق حاضر توصیفی-پیمایشی بوده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه‌ی دانش‌آموزان پایه یازدهم و دوازدهم (779 نفر) هنرستان‌های واقع در روستاهای اطراف شیراز در سال تحصیلی 1400-1401 بود که با روش نمونه گیری تصادفی و براساس فرمول کوکران تعداد 228 نفر انتخاب گردیدند. ابزار پژوهش پرسشنامه شکرگزار (1396) مبتنی بر مدل نیازسنجی بوریچ بود که پس از محاسبه روایی و پایایی بین نمونه توزیع و جمع آوری گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS23 انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد که هیچ کدام از 23 مؤلفه آموزشی به آموزش بیشتر نیاز ندارند اما در بعد دانش مؤلفه‌های سود مالی و اقتصادی، بازاریابی، حقوق و مالکیت معنوی و دانش تجربی تولید به ترتیب با اولویت‌های 61/2، 53/2، 53/2 و 42/2؛ در بعد مهارت، مؤلفه‌های اکتشاف عملی فرصت‌های کارآفرینی، تهیه کسب و کار، فعالیت با منابع محدود، بهبود کیفیت تولید، بازاریابی، برنامه‌ریزی و مهارت در به کارگیری فنون انگیزشی به ترتیب با اولویت‌های 68/2، 47/2، 40/2، 20/2، 12/2 ، 07/2 و 05/2 و در بعد نگرش مؤلفه‌های نگرش‌های کارآفرینانه، تفکر انتقادی و ریسک پذیری، به ترتیب با اولویت‌های 65/2، 30/2 و 08/2 به تقویت و تلفیق درون برنامه‌های درسی هنرآموزان نیازمندند. طبق نتایج بدست آمده هنرآموزان هنرستانی در هر سه بعد دانش، مهارت و نگرش به تقویت مؤلفه‌های آموزشی عنوان شده نیاز داشتند. نتایج حاصل از این پژوهش سیاستگذاران و برنامه‌ریزان نظام تعلیم و تربیت را یاری می‌رساند تا به منظور اثربخشی هر چه بیشتر مهارت‌های دانش‌آموزان، تقویت مؤلفه‌های آموزشی شناسایی شده را مدنظر قرار دهند و در نتیجه فرایند توسعه‌ی روستایی را سرعت بخشند.

چکیده امنیت غذایی به عنوان یکی از عوامل کلیدی در توسعه روستایی همواره بایستی مورد توجه دولت‌ها قرار گیرد. نظر به اهمیت امنیت غذایی در سند توسعه چشم‌انداز 1404، مطالعه حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر ناامنی غذایی خانوارهای کشاورز نواحی روستایی شهرستان آمل انجام گرفته است. بدین منظور، داده‌ها از طریق تکمیل پرسشنامه و مصاحبه رو در رو با 105 کشاورز نواحی روستایی به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای در سال زراعی 1400-1399 به دست آمد. برای محاسبه ناامنی غذایی از شاخص استراتژی مقابله استفاده شد. همچنین برای بررسی عوامل مؤثر بر ناامنی از تحلیل رگرسیونی استفاده گردید. میانگین، حداقل و حداکثر شاخص استراتژی مقابله به ترتیب 9/35 (9/89 درصد)، 23 و 40 می‌باشد که نشان از وضعیت نامناسب امنیت غذایی در منطقه است. به علاوه، متغیرهای مالکیت شخصی زمین کشاورزی و وسیله نقلیه، همکاری با سایرکشاورزان، مهاجرت معکوس، تعداد ورود ماشین‌آلات به مزرعه و مبارزه بیولوژیک اثر منفی و معنادار و مساحت اراضی اثر مثبت و معناداری بر ناامنی غذایی دارد. در واقع با مالکیت زمین کشاورزی و وسیله نقلیه شخصی به ترتیب، ناامنی غذایی02/20 واحد و 78/12 واحد کاهش می‌یابد. به علاوه، در صورت همکاری با سایر کشاورزان و مهاجرت از شهر به روستا ناامنی غذایی به ترتیب، 26 درصد و 53/7 واحد کاهش می‌یابد. همچنین با افزایش تعداد دفعات استفاده از ماشین‌آلات و انجام مبارزه بیولوژیک به ترتیب، ناامنی غذایی 65/8 واحد و 85/43 واحد افزایش می‌یابد. بر این اساس با ایجاد امکانات بیشتر در روستا برای رفع نیاز خانوارهای روستایی و کاهش هزینه رفت و آمد از شهر به روستا می توان باعث ارتقا سطح امنیت غذایی خانوارها شد. همچنین همکاری تعاونی‌ها با کشاورزان باعث کاهش هزینه‌ها مثل خرید بذر، سم و کود شود و به تبع آن کاهش سطح ناامنی غذایی خانوارها می‌شود .با توجه به اثر مثبت مبارزه بیولوژیک بر ناامنی غذایی، بایستی تمهیداتی اتخاذ شود تا بستر ارائه محصولات ارگانیک با قیمت بالاتر وجود داشته باشد تا مانع کاهش درآمد کشاورزان شود.

چکیده مناطق حفاظت‌شده، محدوده‌ای از منابع طبیعی بوده که به جهت ضرورت حفظ و تکثیر جانوران و رستنی‌های آن تحت حفاظت قرار دارند. متأسفانه این مناطق به اشکال مختلف تخریب‌شده‌اند. برای کاهش سطح تخریب توجه به ویژگی‌های هنجاری جوامع محلی کاملاً ضروری است؛ بنابراین، هدف این تحقیق تحلیل هنجارهای مؤثر بر رفتار حفاظت از طبیعت‌ با استفاده از مدل فعال‌سازی هنجاری در منطقه حفاظت‌شده بدر و پریشان در استان کردستان، شهرستان قروه بود. روش تحقیق در این مطالعه از نوع پیمایشی بوده، تکنیک گردآوری اطلاعات موردنیاز به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی بوده است. نمونه آماری شامل 385 نفر ساکنین روستاهای پلوسرکان، سرقل، میهم سفلی، میهم علیا، ولی‌آباد و نعمت‌آباد بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. نتایج آزمون رگرسیون ساده نشان داد که فرضیه‌های تحقیق مورد تائید تجربی قرار گرفتند. همچنین، از میان ابعاد هنجارها، هنجارهای قانونی بالاترین تأثیر را بر رفتارهای حفاظت از طبیعت پاسخگویان داشت. درنهایت، مجموع اثرات مستقیم و غیرمستقیم تحلیل مسیر نشان داد که هنجارها، پیش‌بینی کننده قوی برای رفتارهای حفاظت از طبیعت در منطقه بدر و پریشان هستند؛ بنابراین، دستیابی به توسعه پایدار در یک جامعه مستلزم توجه به مشارکت جوامع محلی در امر حفاظت از طبیعت است. نتایج نشان داد که حصول رفاه پایدار، نتیجه توجه به هنجارها و احیای طبیعت‌گردی در منطقه حفاظت‌شده بدر و پریشان است. براین اساس پیشنهاد می‌گردد تصمیم‌گیرندگان و مدیران استانی جهت مدیریت صحیح و پایدار کردن طبیعت‌گردی به هنجارها در حیطه حفاظت از طبیعت‌ توجه ویژه‌ای داشته باشند.

چکیده امروزه مدیریت منابع آب به‌ویژه مدیریت منابع آب زیرزمینی، یکی از جنبه‌های توسعه پایدار است. در کشور ما به دلیل شرایط اقلیمی، منابع آب زیادی وجود ندارد و اگر آب بدون توجه به جنبه مدیریتی آن بخواهد مورد استفاده واقع شود، مشکلات عدیده‌ای به وجود آورده بطوریکه مخازن آب کشور، علی‌الخصوص منابع آب زیرزمینی را با خطر خشک شدن مواجه میسازد. مقاله حاضر با هدف تحلیل وضعیت موجود مدیریت منابع آب و ارتباط آن با پایداری اقتصادی روستاها تدوین شده است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از حیث روش توصیفی - تحلیلی است. جامعه آماری شامل 28 روستای شهرستان مهولات بوده که 25 درصد (8 روستا) به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار تحقیق پرسشنامهای محقق ساخته بوده که روایی آن از طریق تکنیک دلفی و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای ‌کرونباخ مورد سنجش قرار گرفته و تأیید شد. توزیع پرسشنامه به تعداد 323 نمونه مطابق فرمول کوکران در سطح روستاهای نمونه انجام گردید. یافته‌های حاصل از آزمون تی تک نمونه‌ای مقدار محاسبه شده متغیر مدیریت منابع آب (68/2) و توسعه پایدار اقتصادی (0324/3) رابطه وجود دارد. همچنین نتایج حاصل از سنجش میزان همبستگی بین دو ‌ٰٔ‌ٰٔ‌‌‌ٔ‌ٰٔ‌‌‌‌ٰ‌‌‌‌‌ٔ‌ٰٔ‌‌‌مؤلفه مدیریت منابع آب و توسعه پایدار اقتصادی بر اساس سه روش همبستگی پیرسون، اسپیرمن و تاوکندال نشان می‌دهد که بین مدیریت منابع آب و شاخص پایداری اقتصادی همبستگی مستقیمی وجود دارد.

چکیده وفاداری گردشگران نسبت به مقاصد و جاذبه های گردشگری تاثیر بسزایی بر پایداری اقتصادی این صنعت در جامعه میزبان و ارتقاء برند گردشگری دارد. هدف اصلی این مطالعه، بررسی و شناسایی عوامل موثر بر وفاداری گردشگران به مقاصد گردشگری روستایی در روستاهای شهرستان طرقبه و شاندیز استان خراسان رضوی می باشد. آمار و اطلاعات این مطالعه از طریق مصاحبه حضوری و تکمیل 403 پرسشنامه از گردشگران در سال 1401 بدست آمد. نتایج مطالعه با استفاده از معادلات ساختاری نشان می دهد که تصویر از مقصد گردشگری و رضایت گردشگران از مقاصد گردشگری تاثیر معنی داری بر وفاداری گردشگران دارد که میزان اثر کل این دو متغیر به ترتیب 888/0 و 616/0 می باشد. همچنین تصویر از مقصد و تجربه گردشگران بصورت غیر مستقیم و از طریق تاثیر بر رضایت، بر وفاداری گردشگران موثر می باشند که اثر غیرمستقیم آنها به ترتیب 545/0 و 31/0 می باشد. از دیگر نتایج حائز اهمیت، تاثیر معنی دار تصویر از مقصد بر رضایت گردشگردان و تجربه گردشگران نسبت به مقصد گردشگری می باشد که به ترتیب دارای ضریب اثرگذاری 884/0 و 808/0 می باشد. همچنین در این خصوص توجه به رضایت گردشگران نسبت به خدمات و امکانات مورد نیاز می تواند نقش بسزایی بر وفاداری گردشگران ایفا کند. همچنین پیشنهاد می شود که بافت روستا و چشم انداز طبیعی آن به عنوان شاخص های حائز اهمیت در تصویر از مقاصد گردشگری روستایی مورد توجه جدی برنامه ریزان قرار گیرد که بصورت معنی دار، بر وفاداری گردشگران روستایی تاثیر گذار است.

چکیده تولید داخلی نهاده‌های دامی در روستاها انجام می‌شود. لیکن هزینه‌‍‌‌‌‎های سنگین تولید خوراک دام و خشکسالی‌های سال‌های اخیر، تولید داخلی این محصولات را با مشکل مواجه ساخته است. از آنجایی که تولید نهاده‌های دامی به ویژه ذرت بسیار آب‌بر است، کشت این محصولات در داخل کشور در حال حاضر مقرون به صرفه نیست و واردات آن مقرون به صرفه می‌باشد. این موضوع موجب افزایش تقاضای واردات نهاده‌های دامی طی سالیان اخیر شده است. به‌همین‌دلیل بررسی عوامل مؤثر بر واردات این نهاده‌ها و تأثیر آن بر روستاها بسیار حائز اهیمت است. بدین ترتیب می‌توان استراتژی مناسبی برای واردات نهاده‎های دامی انتخاب نمود. ازاین‌رو در این پژوهش عوامل مؤثر بر واردات نهاده‌های دامی و تاثیر آن در روستاهای کشور تجزیه و تحلیل می‌شود. به منظور شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر واردات نهاده‌های دامی، واردات ذرت دامی و کنجاله سویا از 4 کشور هدف که بیشترین واردات از آن‌ها صورت گرفته،مورد بررسی قرار گرفته است. آمار و اطلاعات لازم از طریق آمارنامه‎های وزارت جهاد کشاورزی، گمرک ایران، مرکز آمار ایران، بانک مرکزی ایران و سایر منابع کتابخانه‌ای جمع‎آوری گردیده است. ب ا توجه به مباحث اقتصاد سنجی بین متغیرهای اقتصادی، از روش داده تابلویی یا پانل دیتا در دوره زمانی 1402-1380 برای برآورد مدل استفاده شده است. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده برای محصول ذرت دامی افزایش تعرفه(0501/0- درصد)، قیمت نسبی(076/0- درصد)، تولید داخلی ذرت(95/1- درصد)، نرخ ارز حقیقی(685/3- درصد)، نوسانات نرخ ارز حقیقی(824/1- درصد) و تحریم(351/1- درصد) باعث کاهش در تقاضای واردات شده و درآمد نفتی(093471/0 درصد)، درآمد روستاییان(524/0 درصد) و تولید ناخالص داخلی(933/2 درصد) تأثیر مثبت و معناداری بر واردات داشته است. برای محصول کنجاله سویا نیز با توجه به خروجی مدل، متغیرها همانند مدل حاصل از ذرت دامی بر واردات تاثیرگذار بوده است. پیشنهاد می‌شود دولت سیاست حمایت از تولید نهاده‌های دامی در روستاها را در پیش گرفته و از طریق افزایش قیمت خرید تضمینی، اجرای طرح‌های محوری مانند استفاده هر چه بیشتر از بذر اصلاح‌شده و پر محصول، استفاده بهینه از منابع آبی به‌منظور افزایش سطح زیر کشت محصولات آبی و افزایش کارایی در زمینه مصرف سایر نهاده‌ها، روستائیان را به افزایش تولید داخلی این محصولات تشویق نمود.

چکیده بانکداری موبایلی دارای مزایای متعددی از جمله کاهش هزینه های بانکداری، هزینه های اجتماعی و آلودگی های زیست محیطی و.... می باشد و با افزایش پذیرش و گرایش مردم، بویژه روستاییان، می تواند نقش قابل ملاحظه ای در توسعه پایدار اقتصاد منطقه ای و ملی داشته باشد. شهرستان جویبار از شهرستان های استان مازندران می باشد که حدود60درصد جمعیت آن، ساکنین بخش روستایی می باشند. هدف این تحقیق بررسی عوامل موثر بر پذیرش بانکداری موبایلی بین روستاییان شهرستان جویبار، می باشد. در تابستان 1402، یک نمونه به حجم 384 نفر از بین روستاییان مراجعه کننده به 15 شعبه بانک فعال شهرستان انتخاب شده و پس از توزیع پرسشنامه، مدل معادلات ساختاری PLS استخراج گردید. از نظر ویژگی های توصیفی مراجعین روستایی، بیشترین میزان تحصیلات در مقطع کارشناسی(86/36 درصد)، بیشترین رده سنی 31 تا 40 سال( 5/37 درصد) و بیشترین سابقه استفاده از بانکداری موبایلی کمتر از 2 سال(61/46 درصد) بود. نتایج نشان داد سودمندی درک شده با ضریب مسیر نسبتا قوی (β=0.312 ,t=6.179)، سهولت استفاده با ضریب مسیر قوی(β=0.421 ,t=11.367)، قیمت با ضریب مسیر ضعیف (β=0.104 ,t=2.489)، بر استفاده از بانکداری موبایلی در بین مشتریان روستائی بانک های شهرستان جویبار، تاثیر معنی‌دار دارند. اعتماد(β=0.046 ,t=0.906) و نفوذ اجتماعی(β=-0.043 ,t=0.983)، بر استفاده از بانکداری موبایلی، فاقد تاثیر معنی‌دار بودند. از دیدگاه آزمودنی‌های پژوهش، طبق طیف پنجگانه لیکرت، وضعیت موجود متغیر سهولت استفاده، معنادار و10 درصد بیش از حد متوسط ، متغیر سودمندی درک‌شده، معنادار و 6/13 درصد کمتر از حد متوسط ، متغیر اعتماد، معنادار و 5 درصد کمتر از حد متوسط، متغیر نفوذ اجتماعی، معنادار و 5/6 درصد کمتر از حد متوسط بودند. در مناطق روستایی و با توجه به فاصله روستا تا شهر و مشکلات دسترسی روستاییان به شعب بانکی، گسترش خدمات موبایل بانک و ارائه مشوق جهت کاربران موبایل بانک در روستاها می تواند تاثیر معناداری برای تمایل و پذیرش ایشان به موبایل بانک داشته و با کاهش هزینه های اقتصادی و اجتماعی حضور فیزیکی مشتریان در بانکها، رفاه اجتماعی افزایش یابد.