راهبردهای توسعه روستایی

چکیده بیمۀ کشاورزی از مهم‌ترین راهکارها برای رسیدن به امنیت درآمدی و پایداری تولید است. در این تحقیق، عامل‌های مؤثر بر پذیرش بیمۀ دام‌ روستایی در شهرستان مرند با استفاده از الگوی لاجیت بررسی می‌شود. داده‌ها و اطلاعات لازم برای این تحقیق با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای به‌وسیلۀ تکمیل پرسش‌نامه از 150 دامدار این شهرستان در سال 1392به‌دست‌آمده است. نتیجه‌ها نشان می‌دهد که 48 درصد دامداران به‌دلیل‌هایی از جمله: کم بودن میزان غرامت دریافتی، گران بودن حق بیمۀ پرداختی و طولانی بودن زمان پرداخت غرامت از سوی شرکت‌های بیمه، تمایلی به بیمۀ دام خود ندارند. نتیجه‌های تحلیل الگوی لاجیت نشان داد که متغیرهای سن، سطح سواد، مقدار درآمد، تعداد دام، میزان آگاهی از مزیت‌های بیمۀ دام، داشتن شغل‌هایی ‌غیر از دامداری، سابقۀ دامداری و دریافت تسهیلات، از عامل‌های مؤثر بر پذیرش بیمۀ دام از سوی دامداران بوده که به‌جز سن و داشتن شغل جانبی، دیگر متغیرها، اثری مثبت بر پذیرش دامداران برای بیمۀ دام‌های‌شان داشته است، بنابراین می‌توان از طریق برگزاری کلاس‌های ترویجی، دامداران را نسبت به منافع بیمۀ دام آگاه کرد و زمینۀ پذیرش آن‌ها را برای اقدام به بیمۀ دام فراهم کرد.

چکیده این مطالعه به برآورد ارزش اقتصادی آب در سال‌های زراعی 91-1390 با استفاده از روش پارامتری برآورد تابع تولید می‌پردازد. اطلاعات لازم به کمک تکمیل پرسش‌نامه از 208 نفر از کشاورزان و صاحبان مزرعه در استان‌های کردستان و همدان که بر اساس روش نمونه‌گیری دو مرحله‌ای خوشه‌ای و تعیین حجم نمونه کوکران مشخص‌شده بود، جمع‌آوری شده است. برای انتخاب تابع تولید مناسب، تابع‌های انعطاف‌پذیر و غیرانعطاف‌پذیر بررسی ‌شد که نتیجه‌ها نشان داد تابع تولید کاب- داگلاس مناسب‌تر و بهتر از دیگر تابع‌های آزمون است؛ همچنین یافته‌های به‌دست آمدۀ کشش خودقیمتی تقاضای مشتق شدة آب برای محصول سیب‌زمینی را 59/1- برآورد کرد که نشان می‌دهد، سیاست‌های قیمتی می‌‌تواند عامل مهمی در کنترل مصرف این نهادة باارزش باشد. ارزش اقتصادی هر مترمکعب آب برای تولید سیب‌زمینی 7/2348ریال به‌دست آمد که اختلاف زیادی با مبلغ پرداختی کشاورزان به‌عنوان آب‌بها Y؛ یعنی4/1203 ریال داشته است، بنابراین پیشنهاد می‌شود با حذف تدریجی اختلاف قیمت‌ها، ارزش آب را به جایگاه واقعی خود نزدیک کرده و در مصرف این نهاده‌ در تولید محصول سیب‌زمینی در منطقة مطالعه شده صرفه‌جویی شود.

چکیده یکی از شاخص‌های رفاه اقتصادی خانوارها، چگونگی ترکیب کالاهای مصرفی آن‌هاست. هدف از این مقاله، پاسخ به این سؤال است که آیا ترکیب کالاهای مصرفی خانوارها‌ی روستایی ایران طی سال‌های 91-1374 نسبت به دورة زمانی 73-1362 بهبودیافته یا بدتر شده است؟ به این منظور، با استفاده از اطلاعات مرکز آمار ایران در خصوص سهم هزینة شش گروه از کالاهای خوراکی و دخانی و هفت گروه از کالاهای غیرخوراکی در سبد خانوارهای روستایی، کشش درآمدی تقاضای کالاهای مربوط در دو مقطع زمانی فوق با روش داده‌های تابلویی تخمین زده شد. نتیجه‌های تحقیق حاکی از آن است که طی دوره زمانی 91-1374، سهم و ضریب اهمیت کالاهای اساسی خوراکی در سبد مصرفی خانوارها کاهش‌یافته و سهم هزینة مسکن، بهداشت و درمان و حمل‌ونقل افزایش‌یافته است. علاوه بر آن، بیشتر کالاهای مهم و اساسی در سبد خانوارهای روستایی از حالت ضروری به لوکس درآمده‌اند و این امر نیز ناشی از فشار اقتصادی و بدتر شدن وضعیت مصرف آن‌هاست.

چکیده هدف پژوهش حاضر، شناسایی پتانسیل تعاونی‌های کشاورزی استان همدان در جذب سرمایه در بین دیگر حوزه‌های تعاون است. اطلاعات لازم برای تحقیق در دو مرحله از طریق مطالعه‌های کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی از طریق پرسش‌نامه‌ گردآوری شده  است، جامعة آماری تحقیق، کارشناسان شاغل در حوزه‌های مختلف تعاون در استان همدان است که از بین آن‌ها با استفاده از فرمول کوکران تعداد 55 نفر کارشناس نخبه و صاحب‌نظر به‌عنوان نمونة آماری به‌صورت تصادفی ساده انتخاب و اطلاعات لازم با استفاده از تکنیک پرسش‌نامه در سال 1392 جمع‌آوری شد. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) بررسی شد. طبق یافته‌های تحقیق؛ مهم‌ترین معیار تعیین‌کنندة سرمایه‌گذاری در حوزه‌های مختلف تعاون «سازگاری با پتانسیل‌های فیزیکی منطقه» است، همچنین نتیجه‌های بررسی جایگاه تعاونی‌های کشاورزی از حیث پتانسیل سرمایه‌گذاری در مقایسه با دیگر حوزه‌ها نشان می‌دهد که تعاونی‌های کشاورزی پس از تعاونی‌های صنعتی در جایگاه دوم قرار دارند.

چکیده انسان‌ها از دیرباز سعی کرده‌اند تا در پهنة محیط به‌گونه‌ای استقرار یابند که حداکثر استفاده از توانمندی‌های طبیعی را داشته باشند. استقرار سکونتگاه‌های انسانی، به‌ویژه روستاها در کنار رودخانه‌ها، راه‌های ارتباطی و در بستر دلتاها در طول تاریخ بیانگر این مدعاست. بدین‌ترتیب اندیشة انسان در جهت ساماندهی محیط زیست و استفادة بهینه از امکانات محیطی از گذشته تاکنون بین جوامع انسانی مطرح بوده، اما به‌دنبال تحولات ایجاد شده در زمینة تکنولوژی، افزایش تبادلات و کوتاه شدن دسترسی‌ها و گسترش ارتباطات جمعی؛ برنامه‌ریزی مکانی به‌صورت علمی مطرح شده است که مسائل مرتبط با برپایی مکان سکونتی بهینه و مکان‌یابی برای آن را نه فقط از منظر عامل‌های طبیعی، بلکه با توجه به روابط متقابل سیستم‌های اقتصادی، اجتماعی و فضایی در نظر می‌گیرد. هدف مقالة حاضر، مکان‌یابی و انتخاب مناسب‌ترین روستای مرکزی در بخش دشمن‌زیاری از توابع شهرستان ممسنی در راستای ساماندهی فضای ناحیه با استفاده از مدل تصمیم‌گیری انتخاب بهینه است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و گردآوری اطلاعات مبتنی بر شیوة کتابخانه‌ای و میدانی بوده است. به‌منظور تحلیل داده‌ها از مدل تصمیم‌گیری تاپسیس و سیستم اطلاعات موقعیت‌یاب جغرافیایی استفاده شده است. بر این اساس، هر کدام از روستاها از لحاظ مؤلفه‌های ذکر شده، بررسی و تحلیل شدند و در طی شش گام، اولویت‌بندی پارک صورت گرفت. نتیجه‌های حاصل نشان می‌دهد که روستای دشت آزادگان با رتبة 656/. بهترین و در اولویت نخست قرار دارد، روستای دولت‌آباد با رتبة 533/0در اولویت دوم، روستای کلاه‌سیاه با رتبة 335/0 در اولویت سوم و روستای دهگپ با رتبة 085/0 در اولویت چهارم کانون بهینه قرار گرفته‌اند.

چکیده نظام‌های بهره‌برداری خانوادگی، یکی از رایج‌ترین نظام‌های بهره‌برداری از زمین در استان کرمانشاه است. بررسی‌ها نشان می‌دهد پژوهش‌های اندکی در رابطه با سنجش آسیب‌پذیری این نظام در استان کرمانشاه صورت گرفته است، درحالی‌که  سنجش آسیب‌پذیری می‌تواند راهنمای خوبی برای برنامه‌ر‌یزان و سیاستمدارن در تدوین برنامه‌ها، تخصیص منابع در سطح‌های مختلف و افزایش آگاهی‌های عمومی از ریسک‌ها باشد. ازاین‌رو، در پژوهش حاضر سعی شده با استفاده از روش توصیفی- پیمایشی و فرمول فلدبروگ و وون برون به سنجش آسیب‌پذیری نظام بهره‌برداری خانوادگی در بُعدهای اقتصادی، اجتماعی و محیطی پرداخته شود. جامعة آماری پژوهش کشاورزان گندم‌کار استان کرمانشاه بودند که برای انتخاب آن‌ها از روش نمونه‌گیری سه مرحله‌ای بهره گرفته شد (247n=). سنجش متغیرهای پژوهش در قالب طیف پنج‌قسمتی لیکرت نشان داد، میانگین توانایی مقابلة مشارکت‌کنندگان در پژوهش، بسیار کمتر از میانگین رویارویی آن‌ها با مشکلات اقتصادی، اجتماعی و محیطی مطرح‌شده است. علاوه بر این، نتیجه‌های محاسبه‌های آسیب‌پذیری با استفاده از فرمول فلدبروگ و وون‌برون نشان داد، نظام‌های بهره‌برداری خانوادگی به ترتیب دارای بیشترین سطح آسیب‌پذیری در بعدهای محیطی (میانگین 25/3)، اقتصادی (میانگین20/3) و اجتماعی (میانگین 11/3) است.

چکیده امروزه فشارهای اقتصادی موجب شده است که افزایش تولید به‌عنوان مهم‌ترین هدف کشاورزی تلقی شود، اما کشاورزی فقط یک شغل برای کسب درآمد نیست، بلکه یک روش زندگی است که از  نظر اجتماعی، فرهنگی و ‌محیط زیستی‌ اهمیت دارد. با این وجود و با ایجاد تغییرهای ساختاری و کاهش تعداد مزرعه‌های خانوادگی، پرسش‌هایی دربارة تأثیرهای اجتماعی این پدیده مطرح است. پژوهش حاضر با روش تحقیق پیمایشی و با هدف تبیین ضرورت حفاظت از مزرعه‌های خانوادگی از نظر بُعد اجتماعی توسعة پایدار و همچنین بررسی دیدگاه کارشناسان کشاورزی در این رابطه انجام شده است. روش کار شامل مطالعة کتابخانه‌ای به همراه انجام یک پیمایش بود که در آن، 53 نفر از کارشناس سازمان مرکزی جهاد کشاورزی استان گلستان، به‌عنوان نمونة آماری بررسی شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، پرسش‌نامه بود که روایی آن از طریق روایی صوری و پایایی آن با محاسبة ضریب کرانباخ آلفا تأیید شد (74/0=α). نتیجه‌ها نشان داد که علی‌رغم تأکید بر صیانت از مزرعه‌های خانوادگی به‌عنوان یک روش زندگی و عاملی مهم در دستیابی به اشتغال پایدار، عدالت اجتماعی، امنیت غذایی، حفظ محیط زیست، گسترش انتخاب‌های کشاورزان، ارتقاء ارزش‌ها و فضیلت‌های اخلاقی و همچنین نقش آن در پایداری روستاها، گرایش کارشناسان کشاورزی نسبت به مزرعه‌های خانوادگی چندان مناسب نیست. به‌همین دلیل، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که باید در فرآیند توسعة روستایی نسبت به صیانت از مزرعه‌های خانوادگی توجه کافی شود تا کارکردهای مهم این نوع از زندگی برای روستاها باقی بماند.

چکیده با وجود توجه و صرف هزینة دولت‌ها برای توسعة روستاهای هدف گردشگری، کمتر به اهمیت نگرش جامعة میزبان نسبت به تأثیرهای گردشگری و حمایت آن‌ها از توسعة گردشگری توجه می‌شود. بر این اساس، تحقیق حاضر به تحلیل نگرش روستائیان نسبت‌به تأثیرهای گردشگری می‌پردازد. روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی بوده و از تکنیک پیمایش، به‌منظور گردآوری داده‌ها استفاده شده است. جامعة بررسی‌شده را سه روستای رود، دربهشت و غار در شهرستان نیشابور تشکیل داده‌اند. حجم نمونه 113 خانوار تعیین و به‌منظور انتخاب نمونه‌ها، از روش نمونه‌گیری تصادفی متناسب استفاده شد. نتیجه‌ها نشان می‌دهد که بین متغیر‌های سواد، عضویت درتشکل‌ها و شغل ساکنان، با نگرش آن‌ها نسبت به تأثیرهای گردشگری روستایی تفاوت معنی‌داری وجود دارد. نتیجه‌های حاصل از آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که متغیرهای مساحت باغ و میزان درآمد افراد با نگرش نسبت به تأثیر گردشگری روستایی همبستگی معنی‌داری داشته است، همچنین نتیجه‌های آزمون رگرسیون به روش گام به ‌گام نشان داد که متغیرهای مقدار باغ، درآمد و تعداد سال‌های تحصیل جامعة میزبان قادرند که حدود 40  درصد از میزان تغییرهای نگرش روستائیان را نسبت به پیامد‌های گردشگری روستایی پیش‌بینی کنند. در پایان مقاله بر مبنای نتیجه‌های پژوهش، پیشنهادهایی به‌منظور بهبود و پیشبرد گردشگری در روستاها، ارائه شده است.

چکیده علی‏رغم ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) به بسیاری از روستاهای ایران، هنوز خیلی از قابلیت‏های این فناوری در  بخش روستایی به دلیل نبود شناخت کافی دربارة عامل‌های پیش‏برنده و بازدارنده، توجه چندانی به آن نشده و همچنین از آن  به‌صورت شایسته بهره‏برداری نشده است. در واقع، بدون شناخت عامل‌های مزبور، هرگونه اقدامی منجر به هدر رفتن منابع مادی و انسانی خواهد شد. از این‏رو، تحقیق حاضر با هدف تحلیل عامل‌های پیش‏برنده و بازدارنده گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در روستاهای بخش مرکزی شهرستان نجف‌آباد از دیدگاه کارشناسان صورت پذیرفته است. روش پژوهش توصیفی و از نوع پیمایشی است. جامعة آماری تحقیق شامل همة کارشناسان جهاد کشاورزی، پست، پست‌بانک، مخابرات و دفترهای فناوری اطلاعات و ارتباطات روستایی(55 نفر) است که به‌صورت سرشماری بررسی و تحلیل شدند. اعتبار پرسش‌نامه با نظر متخصصان و پایایی ابزار تحقیق با ضریب آلفای کرونباخ برای هریک  از مقیاس‏های اصلی پرسش‌نامه در حد مناسب (بالای 9/0) به‌دست آمد. براساس نتیجه‌های حاصل از تحلیل عاملی، چهار عامل فرهنگی- اطلاع رسانی، زیرساختی، خدماتی و تسهیلاتی- نهادی به‌عنوان عامل‌های پیش‏برنده با درصد تبیین 17/73 و چهار عامل ضعف زیرساختی، ضعف فرهنگی، توسعه‌نیافتگی اجتماعی- منطقه‌ای و ضعف مهارتی- تخصصی، با درصد تبیین 49/58 درصد به‌عنوان عامل‌های بازدارنده گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در روستاهای شهرستان نجف‌آباد، شناسایی شدند.

چکیده هدف این پژوهش، بررسی عامل‌های مؤثر بر پذیرش کشاورزی ارگانیک است. این تحقیق کاربردی و از نوع توصیفی– همبستگی است. جامعة آماری مدنظر را تولید‌کنندگان محصولات کشاورزی استان البرز تشکیل می‌دهند که حجم نمونه‌ با استفاده فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای تعیین شد و  200 تولیدکننده انتخاب شد. ابزار اصلی جمع‌آوری اطلاعات، پرسش‌نامة محقق‌ساخته است که روایی آن را تعدادی از استادان دانشگاه و کارشناسان جهاد کشاورزی استان البرز بررسی و تأیید کردند. پایایی پرسش‌نامه نیز از طریق انجام پیش‌آزمون و محاسبة آلفای کرونباخ برای هر یک از بخش‌های آن برآورد شد (72/0تا 95/0) که بیانگر مناسب بودن ابزار تحقیق بوده است. یافته‌های تحقیق نشان داد که مانع‌های پذیرش کشاورزی ارگانیک و عامل‌های مؤثر بر توسعة آن در بین کشاورزان با سطح تحصیلی متفاوت (فوق دیپلم و کمتر و لیسانس و بیشتر) اختلاف معنی‌داری در سطح یک درصد دارد. همچنین بین سه متغییر نگرش به کشاورزی ارگانیک، میزان استفاده از کانال‌های دریافت اطلاعات فنی و میزان به‌کارگیری عملیات کشاورزی ارگانیک  با پذیرش آن در بین کشاورزان استان البرز همبستگی مثبت و معنی‌داری مشاهده شد.