نقش جوامع روستایی در حفاظت از مراتع در شهرستان ماهنشان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه زنجان

2 دانشیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشگاه زنجان

3 استادیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشگاه زنجان

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی اقدامات دامداران روستایی وابسته به مراتع در حفاظت از مراتع و تحلیل عوامل مؤثر بر آن، با استفاده از یک روش‌شناسی ترکیبی پیمایش و مطالعه موردی است. داده‌ها از طریق بررسی طرح‌های مرتع‌داری، گروه‌های متمرکز، پرسشنامه با نمونه‌ای تصادفی متشکل از 204 بهره‌بردار روستایی در شهرستان ماهنشان گردآوری گردیدند. داده‌ها با استفاده از نرم افزارهایSPSS20  و Amos20 تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد، دانش بهر‌ه‌برداران درباره نقش، اهمیت و عوامل مؤثر بر تخریب مراتع نسبتاً بالا بود. اقدام آن‌ها در مورد عملیات مکانیکی در حد کم گزارش شد. اقدام بهره‌برداران در زمینه عملیات بیولوژیک و مدیریت چرا با متغیرهایی همچون اجرای طرح‌های مرتع‌داری، تعامل بهره‌برداران با نهادهای بیرونی، شرکت در دوره‌های ترویجی، سطح تحصیلات و سطح اراضی زراعی و باغی رابطه مثبت و معنی‌داری داشت. همچنین، بر اساس نتایج حاصل از تکنیک تحلیل مسیر، 37 درصد از واریانس اقدام بهره‌برداران در مورد حفاظت از مراتع به‌وسیله متغیرهای اقدامات اصلاحی - احیایی مراتع، دانش افراد در مورد اقدامات حفاظتی، روابط با کارشناسان منابع طبیعی، تحصیلات، پرورش زنبورعسل و شرکت در دوره‌های ترویجی تبیین شد به طور کلی، فعالیت‌های ترویجی و روابط با کارشناسان در افزایش دانش بهره‌برداران و اقدام آن‌ها در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از مراتع تأثیرگذار است.  

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Role of Rural Communities in Conservation of Rangelands in Mahneshan Township

نویسندگان [English]

  • Kobra Karimi 1
  • Esmail Karamidehkordi 2
  • Mohammad Badsar 3
1 M.Sc. in Agricultural Extension and Education, University of Zanjan.
2 Associate Professor, Department Communication and Rural Development, University of Zanjan.
3 Assistant Professor, Department Communication and Rural Development, University of Zanjan.
چکیده [English]

The aim of this study was to investigate the action of rangeland-depended livestock holders regarding rangeland conservation, including protection and rehabilitation activities and to analyse relevant influencing factors, using a mixed method of survey and case study. The data were collected through analysing existing documents, focus groups, semi-structured and structured interviews using questionnaires submitted to 204 rural livestock holders in the Mahneshan Township. The quantitative data were analysed using SPSS and AMOS software. According to the results farmers’ knowledge regarding the role, importance and factors affecting rangeland degradation was relatively high, however they had a low level of knowledge and action about mechanical conservation techniques. The action of livestock holders in terms of biological conservation activities and grazing management showed a positive and signifincat corrletaion with variables such as implementing of rangeland projects, their interaction with external institutions, participating in extension training courses, education level and irrigated and rainfed agricultural land size. Moreover, based on a path analysis, 37% of the variance of the farmers’ actions regarding the rangeland conservation was explained by the variables such as rangeland rehabilitation actions, farmers’ conservation knowledge, farmers’ interaction with natural resources experts, beekeeping, and participating in extension training courses. Promotional and extension activities and farmers’ interaction with experts have a positive effect in enhancing farmers’ knowledge and actions for sustainable rangeland use and conservation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • KnowleKnowledge
  • Farmer
  • participation
  • Rangeland Revival
  • action
  • Mahneshan

اداره کل مرتع و آبخیزداری شهرستان ماهنشان. 1393. سیمای مراتع استان زنجان، قابل دستیابی در: zanjan.frw.org.ir. http://www، آخرین دسترسی: 13/12/1394.

انصاری، ا.، سید اخلاقی شال، س. ج. و قاسمی، م. ح. 1387. عوامل اجتماعی-اقتصادی مؤثر در تخریب منابع طبیعی کشور و سهم آن­ها در تخریب. فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 15(4): 524-508.

باقری، ا. و شاه پسند، م. ر. 1389. بررسی نگرش کشاورزان سیب­زمینی کار دشت اردبیل نسبت به عملیات کشاورزی پایدار. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 21(2): 242-231.

بیگدلی، ا. و صدیقی، ح. 1389. بررسی رفتار پذیرش روش‎های کشاورزی پایدار توسط مددکاران ترویجی استان قزوین. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 41(3): 412-405.

پزشکی راد، غ. ر. و کرمی دهکردی، ا. 1392. آمار اجتماعی و تحلیل داده­ها و پژوهش­های ترویج، توسعه و آموزش کشاورزی. چاپ اول انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

ترشیزی، م. و اسلامی، ح. 1386. بررسی عوامل مؤثر بر اقدامات حفاظتی خاک، مطالعه موردی: خراسان رضوی. مجله اقتصاد کشاورزی، 1 (2): 32-17.

جمشیدی، ع. ر.، نوری، س. ه. ا.، جمشیدی، م. و جمینی، د. 1393. بررسی عوامل اجتماعی مؤثر در به کارگیری اقدامات خاک­ورزی حفاظتی، مطالعه موردی: کشاورزان دهستان شباب، استان ایلام. راهبردهای توسعه روستایی، 1(2): 117-99.

رودگرمی، پ.، انصاری، ن. و فراهانی، ا. 1390. بررسی عوامل اجتماعی– اقتصادی مؤثر در تخریب منابع طبیعی استان تهران. مجله مرتع و بیابان ایران، 18(1): 171-151.

سازمان جنگل‏ها‏، مراتع و آبخیزداری. 1391. مراتع ایران. قابل دستیابی در: www.nr-khr.ir، آخرین دسترسی: 20/12/1394.

سید اخلاقی، س. ج.، انصاری، ن. و کلافی، س. ی. 1391. بررسی عوامل اجتماعی اقتصادی مؤثر در تخریب مراتع استان اردبیل از دیدگاه بهره­برداران و کشاورزان. فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 19(1): 148-133.

شفیعی، ف.، رضوانفر، ا.، حسینی، س. م. و سرمدیان، ف. 1387. عوامل ارتباطی تأثیرگذار بر نگرش کشاورزان نسبت به کارگیری عملیات حفاظت خاک­ورزی، مطالعه موردی: حوزه آبخیز کرخه و دز. علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 15(6): 33-22.

شهرکی، م.ر.، عابدی سروستانی، ا.، بهمنش، ب. و غلامی، ن. 1392. تأثیر آموزش در مشارکت بهره­برداران در اجرای طرح­های مرتعداری شهرستان گنبد کاووس. مجله تعاون و کشاورزی، 2(8): 105-89.

شیری، ن. ا.، هاشمی، س. م. ک.، میرک زاده، ع. ا. و اسحاقی، س. ر. 1392. عوامل مؤثر بر به کارگیری عملیات حفاظت از خاک از سوی کشاورزان استان ایلام. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 44(2): 308-297.

طهماسبیان، س.، مومنی، م. و نجفی، ف. 1391. بررسی علل و عوامل تخریب مراتع و راهکارهای جلوگیری از تخریب مراتع استان ایلام (مطالعه موردی شهرستان شیروان­چرداول)، مجموعه مقالات نخستین همایش منطقه­ای توسعه پایدار منابع طبیعی غرب کشور: چالش­ها و راهکارها، 14 اردیبهشت، الشتر، دانشگاه پیام نور استان لرستان.

فعلی، س.، عثمانپور، م. و میرزایی، ا. 1392. تأثیر خدمات ترویجی بر دانش استفاده از تکنولوژی حفاظت خاک به وسیله کشاورزان شهرستان مریوان. پژوهش­های ترویج و آموزش کشاورزی، 6(2): 58-47.

کرانی، ز.، شیری، ن.ا. و صالحی، ل. 1393. نگرش کشاورزان استان کرمانشاه به عملیات حفاظت خاک. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 45(1): 154-143.

کریمی، ک. و کرمی دهکردی، ا. 1393. دانش بهره­برداران خانوادگی درباره اهمیت حفاظت از مراتع و تأثیر طرح­های مرتع‌داری بر آن: مطالعه موردی شهرستان ماهنشان. پنجمین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایران و اولین کنفرانس بین المللی خدمات مشاوره­ای روستایی در آسیا و اقیانوسیه، 11-13 شهریور، دانشگاه زنجان، زنجان.

مومنی چلکی، د.، حیاتی، ب. ا.، دشتی، ق. و رضایی، ا.، 1390. عوامل مؤثر بر پذیرش عملیات مکانیکی حفاظت خاک در اراضی دیم شهرستان ایذه. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 42(4): 524-513.

نصیری، م.، نجفی نژاد، ع.، دریجانی، ع. و سعدالدین، ا. 1391. شناسایی و مقایسه ویژگی­های اقتصادی- اجتماعی مؤثر بر اجرای عملیات تراس بندی در چارک­های درآمدی کشاورزان (مطالعه موردی: آبخیز چمانی استان گلستان). تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 42(4): 540-531.

Adeola, R. G. 2010. Influence of Socio-Economic Factors on the Adaption of Soil Conservation Measures in Ibadan/Ibarapa Agricultural Zone of Oyo State. Journal of Report and Opinionl, 2(7): 42-47.

Bayard, B., Jolly, C. M. and Shannon, D. A. 2006. The adopthion and managmant of soil conservation practices in haiti: The case of rock walls. Journal of Agricultural Economics Review, 7(2): 28-39.

Erwin W., Bieldersb C., Poesenc J., Goversc G. and Mathijs, E. 2010. Adoption of soil conservation practices in belgium: an examination of the theory of planned behaviour in the agri-environmental domain. Journal of Land Use Policy, 27: 86–94.

FAO. 2013. Management of grasslands, rangelands and forage crops. Available at: http://www.fao.org, Visited: 2015. 12.1.

FAOSTST. 2013. food and agriculture organization of the united nations  for a world without hunger.   Retrieved 2013, Available at:  http://faostat.fao.org, Visited: 2015.12.01

Gottret, M. V. and White, D. 2001. Assessing the Impact of Integrated Natural Resource Management: Challenges and Experiences. Journal of Conservation Ecology, 5(2): 17-25.

Brinkman, E., Seekamp, E., Davenport, M., and Brehm, J. 2012. Community capacity for watershed conservation: A quantitative assessment of indicators and core dimensions. Journal of Enviromental Management, 50: 736-749.

Rezvanfar, A., Samiee, A. and Faham, E. 2009. Analysis of Factors Affecting Adoption of Sustainable Soil Conservation Practices among Wheat Growers. Journal of World Applied Sciences, 6(5): 644-651.

Teklewold, H. and Köhlin, G. 2011. Risk preferences as determinants of soil conservation decisions in ethiopia. Journal of Soil and Water Conservation, 66(2): 87-96.

Wautersa, E., Bieldersb, C., Poesenc, J., Goversc, G. and Mathijsd, E. 2010. Adoption of soil conservation practices in belgium: An examination of the theory of planned behaviour in the agri-environmental domain. Journal of Land Use Policy, 27(1): 86-94.

Haghjou, M., Hayati, B. and Momeni Choleki, D. 2014. Identification of factors affecting adoption of soil conservation practices by some rainfed farmers in Iran. Journal of Agricultural Science Technology, 16: 957-967.