نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی سابق کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 عضو هیات علمی- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 عضو هیات علمی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

اهمیت بازار برای محصولات کشاورزی به اندازه تولید محصول مهم می­‌باشد. این در حالی است که بازاریابی همواره یکی از مشکلات مهم کشاورزان خرده‌پا و خانوادگی بوده است. پژوهش توصیفی-پیمایشی حاضر به بررسی کارآیی بازاریابی محصولات کشاورزی مزارع خانوادگی خرد روستایی پرداخته است. جمعیت مورد مطالعه شامل 2000 کشاورز خانوادگی شهرستان باشت در استان کهگیلویه و بویراحمد بود که با استفاده از جدول گرجسی و مورگان تعداد 322 نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی مورد بررسی قرار گرفتند. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامه استفاده شد که روایی آن از طریق مراجعه به اساتید دانشگاه و پایایی با ضریب آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. نتایج نشان داد کارآیی بازاریابی محصولات کشاورزی مزارع خانوادگی برابر 5/2 است. به عبارتی به ازای یک واحد افزایش در هزینه­های محصول، قیمت آن 5/2 واحد افزایش می­یابد که این مسئله  به نفع تولیدکننده و به ضرر مصرف‌کننده می‌باشد. این در حالی است که با افزایش سطح تحصیلات، درآمد سالانه از کشاورزی، تعداد کارگر، خدمات زیربنایی و مالی، کارآیی بازاریابی محصولات افزایش می‌یابد. همچنین افزایش اندازه زمین ملکی، با مقدار عددی کارآیی بازاریابی رابطه عکس دارد. به عبارت دیگر با افزایش اندازه زمین ملکی مقدار عددی کارآیی بازاریابی، کاهش می­یابد. با افزایش هزینه سالانه کشاورزی نیز مقدار کارآیی بازاریابی کاهش می­یابد. البته این کاهش تا آن­جا مطلوب است که به عدد یک برسد. نتایج نشان داد که کارآیی بازاریابی محصولات کشاورزی زارعان باسواد و همچنین کشاورزانی که دارای اندازه زمین زراعی بیش از 5/1 هکتار بودند، بیش از سایر کشاورزان بود. در مجموع، فقط 3/0 درصد از کشاورزان دارای بازاریابی با کارایی مطلوب (برابر یک) بودند و بیشترین کارآیی مربوط به مسیر تولیدکنندگان به عمده­فروشان بود. تشکیل تعاونی­های بازاریابی و ترویج الگوی کشت مناسب از پیشنهادات تحقیق حاضر برای افزایش کارآیی بازاریابی محصولات کشاورزی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigating the Marketing Efficiency of Selected Crops in Rural Small Family Farms: A Case Study (Basht County)

نویسندگان [English]

  • Mohammad-Sadeq Gholipour 1
  • Ahmad Abedi-Sarvestani 2
  • Ramtin Joolaie 3

1 Former MSc Student of Rural Development, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources

2 Faculty Member, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources

3 Faculty Member, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources

چکیده [English]

The importance of the market for agricultural products is as important as the production of the product. However, marketing has always been one of the major problems of smallholder and family farmers. The present descriptive survey research has investigated the marketing efficiency of agricultural products of rural small family farms. The study population included 2000 family farmers in Basht county in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad provinces. Using the Georgian and Morgan table, 322 of them were studied by random cluster sampling. A questionnaire was used to collect information, the validity of which was confirmed by referring to university professors, and its reliability was confirmed by Cronbach's alpha coefficient. The results showed that the marketing efficiency of family farm agricultural products is equal to 2.5. In other words, one unit increase in product costs, 2.5 units in price increase, which is to the benefit of the producer and to the detriment of the consumer. However, with increasing levels of education, annual agricultural income, number of workers, local infrastructure services, and financial services, the marketing efficiency of products increases. Also, increasing in size of the owned land is inversely related to the numerical value of marketing efficiency. In other words, as the size of owned land increases, the numerical value of marketing efficiency decreases. With increasing in the annual cost of agriculture, the amount of marketing efficiency decreases. The results showed that the marketing efficiency of agricultural products of literate farmers as well as farmers with arable land size more than 1.5 hectares was higher than other farmers. In sum, only 0.3% of farmers had marketing with the desired efficiency (equal to one), and the highest efficiency was related to the path of producers to wholesalers. Establishing marketing cooperatives and promoting a suitable cultivation pattern are among the suggestions of the present study to increase the marketing efficiency of agricultural products.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Market
  • Efficiency
  • Family Farming
انصاری، و.، حسنی دیارجان، ف. و سلامی، ح. ا. 1399. اثر خردی و پراکندگی اراضی زارعی بر هزینه تولید محصولات کشاورزی. (مطالعه ی موردی: گندم دیم در استان گیلان). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 2-51 (3): 412-393.
اللهیاری، م. ص.، پیرمرادی، ا. ح و دلبری، ز. 1390. نقش ترویج در بازاریابی محصولات کشاورزی. ماهنامه آموزشی و پژوهشی غذا، 7(1): 23.
اصغری، س. ر.، ایراجیان، غ. ح.، سالار، م  و حجازی فر، م. 1395. توسعه مزارع خانوادگی چندمحصولی در حوزه دامپروری در اقلیم های خشک و نیمه خشک. دومین کنگره سراسری در مسیر توسعه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان.
اردستانی، م.، طوسی، م. و خالدی، ک. 1384. بررسی بازاریابی داخلی مرکبات شمال ایران (مطالعه موردی پرتقال). ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران، مشهد: انجمن اقتصاد کشاورزی ایران، دانشگاه فردوسی مشهد: 18-1.
آمارنامه محصولات کشاورزی شهرستان باشت . 1400. اداره جهاد کشاورزی شهرستان باشت. ایرنا. استان کهگیلویه و بویراحمد.
بدرقه، ع.، پیرمرادی، ا.ح.، سلوکی، م.، رافعی، م. و قندالی، م. 1389. بررسی راهکارهای ترویجی در نظام بازاریابی محصولات کشاورزی در کشور ایران. 8-1.
باریکانی، ا.، محمدزاده، ر. و شاهنوشی، ن. 1387. تحلیل اقتصادی تولید و بازاریابی زیره سبز (مطالعه موردی شهرستان سبزوار). مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه، 64 (16):  137-119.
توسلی، ب.، خلیفه ­سلطانیان، ف.س.، چیذری، م. و پزشکی­راد، غ. 1392. بررسی وضعیت و تنگنا­های بازاریابی محصولات کشاورزی ایران. ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
جهاد کشاورزی شهرستان باشت . 1394. آمار بهره­برداران کشاورزی. اداره جهاد کشاورزی شهرستان باشت.
حاجی‌حیدری، م. و چیذری، ا. 1384. بررسی مسیرهای بازاریابی و تحلیل اقتصادی حاشیه بازاریابی ذرت دانه ای در ایران. مجله کشاورزی. 2(1): 43-52.
چیذری، ا.ح. و جولایی، ر. 1378. بازاریابی مرکبات استان فارس. مجله سنبله، آبان. 112: 61.
 دادرس‌مقدم، ع. 1388. مشکلات و چالش­­های بازار­یابی محصولات کشاورزی در ایران و جهان. مجله کشاورزی و غذا، 83.  4-1.
دادمند، ف. و ناجی عظیمی، ز. 1397. کاربرد تحلیل پوششی داده های فازی در ارزیابی کارایی تولید گندم مطالعه موردی: شهرستان تربت حیدریه تحقیقات اقتصاد کشاورزی، 10 (1): 110-87.
صدرالاشرافی، س.، م. 1375. مدیریت حسابداری و بازاریابی. انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
عابدی سروستانی، ا. 1393. کارکردهای اجتماعی مزرعه های خانوادگی در فرآیند توسعه پایدار روستایی: سنجش گرایش کارشناسان کشاورزی استان گلستان. فصلنامه راهبرد توسعه روستایی، 3(1): 109-95.
عیسی­پور، س. س؛ مقدسی، ر.، پیروزیان، م. و اجلی، ج . 1397. بررسی کارایی فنی و اقتصادی نظام های بهره برداری خرد و دهقانی در روستاهای شهرستان میانه. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی. 5(3): 424-407.
علی­پور، ح. و آستینه، ج. 1391. بررسی حاشیه بازاریابی برنج در استان گیلان. مجله اقتصاد کشاورزی. 1-8.
فلاحی، ا. و خلیلیان، ص. 1387. بررسی بازاریابی و صادرات میوه و تره بار ایران (1374-1383). بررسی­های بازرگانی، 28: 48-37.
فیض­الله­زاده، م.، محمدزاده، ش. و کراری، س. 1399. راهبردهای مناسب برای بازاریابی و صادرات محصولات کشاورزی در تعاونی های تولید منطقه آزاد ماکو. فصلنامه علمی– پژوهشی تعاون و کشاورزی. 9(35): 80 – 53.
کلانتری، خ. 1389. پردازش و تحلیل داده‌ها در تحقیقات اجتماعی– اقتصادی. انتشارات فرهنگ صبا، تهران.
کرباسی، ع. 1388. بازاریابی محصولات کشاورزی. انتشارات نور علم، دانشگاه زابل.
مرکز آمارگیری جهاد کشاورزی. 1392. پرسشنامه طرح تحقیقاتی ارزیابی تولید محصولات عمده کشاورزی (زراعی). وزارت جهاد کشاورزی، تهران.
مهدی­پور، ا.، صدرالاشرافی، س.م. و کرباسی، ع. 1384. بررسی بازار­یابی محصول سیب­زمینی در ایران. مجله علوم کشاورزی، 3(11):  11-1.
مطیعی­لنگرودی، س.ح. 1378. مدیریت ­روستایی و بازار­یابی محصولات کشاورزی، جغرافیای اقتصادی ایران (کشاورزی). مجله کشاورزی و غذا، 15: 66-64.
محمدیان، ف. و دلیری، ا.س. 1398. تحلیل اقتصادی کارایی تولید گندم در کرمانشاه مطالعه موردی (محدوده روانسر – سنجابی). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 2-51.(3): 449-432.
نجفی، ب. و  کاظم­نژاد، م. 1383. بازاریابی محصولات کشاورزی در ایران. مؤسسه پژوهش­های برنامه­ریزی و اقتصاد کشاورزی تهران، تهران. 
نعمتی­زاد، م.ر. 1391. بازار­یابی محصولات کشاورزی ایران. مجله دامپروران، 25(13): 126-112.
نورعلیزاده میانجی، ن.، پیش بهار، ا و کیانی راد، ع. ۱۳۹۲. محاسبه کارایی فنی مزارع سورگوم جارویی و عوامل مؤثر بر آن. تهران: اولین همایش ملی الکترونیکی کشاورزی و منابع طبیعی پایدار. گروه ترویجی دوستداران محیط زیست.
نعمتی، ع.، سیدان، س. م و زارع، ش. 1384. مقایسه کارایی فنی چغندر کاران و عوامل مؤثر بر آن در استانهای کرمانشاه، همدان و خراسان. زاهدان: پنجمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران. انجمن اقتصاد کشاورزی ایران، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
وزارت جهاد کشاورزی. 1390. آمارنامه کشاورزی. جلد اول محصولات زراعی سال زراعی 90-1389. دفتر آمار فناوری. تهران.
Awotide, D.O. and Agbola, P.O.2010. Relationship between land fragmentation and maize farmer’s productivity in northern Nigeria.  Journal of Life and Physical Sciences, 3(2): 1-9.
Dogliotti, M.C., García, S., Peluffo, J.P., Dieste, A.J., Pedemonte, G.F., Bacigalupe, M., Scarlato, F., Alliaume, J., Alvarez, M., Chiappe, W.A.H. and Rossing. B. 2013. Co-innovation of family farm systems: A systems approach to sustainable agriculture. Agricultural Systems, 126: 76-86.
FAO.2011. FAOSTA. Available at: http:// faostat. fao. org./ site/ 339/ default. aspx (Accsessed:4 Octobr 2011).
Hoang, V.N. and Coelli. T. 2011. Measurement of agricultural total factor productivity growth incorporating environmental factors: a nutrients balance approach. Journal of Environmental Economics and Management, 62(3): 462-474.
Hayami, Y.M., Kikuchi, M. and Marcino,E.B. 1999. Middlemen and peasant in rice marketing in Philippines. Journal of Agricultural Economics, 20: 79-93.
Kawasaki, K. 2010. The costs and benefits of land fragmentation of rice farms in Japan. The Australian Journal of Agricultural and Resource Economics, 54: 509–526.
Monchuk, D., Deininger, K. and Nagarajan, H. 2010. Does land fragmentation reduce efficiency: Micro evidence from India. Paper presented at the Agricultural & Applied Economics Association 2010 AAEA, CAES, & WAEA Joint Annual Meeting, Denver, Colorado: 25-27.
Sundqvist, P. and Andersson, L. 2007. A study of the impacts of land fragmentation on agricultural productivity in Northern Vietnam. Bachelor Thesis, Department of Economics. Uppsala University, Sweden: 24.
Shepherd, G.S. and . Futrell, G.A. 1969. Marketing Farm Products: Economic Analysis, Iowa State University Press Iowa. 
Small, L.A. 2005. The influence of family on agrarian structure: Revisiting the family farm debate in Bulgaria and Southern Russia. Comparative Family Studies, 36 (3): 489-503.
Thompson, P.B. 2002. Ethics sustainable agriculture and agroecology research and education. In: Buttel F. H. and Bland W. (Eds.), Proceedings of the Workshop on New Directions in Agroecology Research and Education, Madison, University of Wisconsin, Madison: 29-31.