تحلیل سازه‌های مؤثر بر مشارکت روستاییان در مدیریت و بهره‌برداری شبکه‌ی آبیاری و زهکشی دشت لیشتر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار ترویج کشاورزی و توسعه روستایی. گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج

2 دانشجوی دکتری توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج

3 دانشیار اقتصاد کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج

چکیده

اهمیت آب به‌عنوان مایه‌ی حیات و شرط لازم در شکل‌گیری و بقای اجتماعات روستایی در شرایط اقلیمی و جغرافیایی ایران و نیز به‌عنوان محرک اصلی و محور توسعه‌ی کشاورزی، لزوم مدیریت مصرف شایسته و کارآمد آن را ضروری‌تر می‌سازد. از این‌رو، حضور مسئولانه و فعال بهره‌برداران در مدیریت سامانه‌های آبیاری بر مبنای اصول و مبانی رهیافت مدیریت مشارکت‌مدار می‌تواند سهم به‌سزایی در مدیریت پایدار منابع آبی کشور داشته باشد. هدف اصلی مطالعه حاضر، شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت روستاییان در مدیریت و بهره‌برداری از شبکه‌ی آبیاری و زهکشی دشت لیشتر شهرستان گچساران است. جامعه‌ی آماری این پژوهش شامل 417 نفر از بهره‌برداران و روستاییان تحت پوشش شبکه بوده است که از این میان، تعداد 163 نفر با استفاده از جدول کرجسی و مورگان به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی شده به‌عنوان نمونه‌ی آماری انتخاب شدند.ابزار اصلی مورد استفاده جهت گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای ساختارمند بوده است که روایی آن بوسیله‌ی اساتید گروه توسعه‌ی روستایی دانشگاه یاسوج و کارشناسان مربوطه مورد تأیید قرار گرفت و پایایی آن با استفاده از  ضریب آلفای کرونباخ از 633/0 تا 923/0 برآورد شد. یافته‌ها نشان داد که متغیرهای سرمایه‌ی اجتماعی، نگرش نسبت به اثربخشی مشارکت، عوامل اجتماعی- فرهنگی، عوامل ساختاری، تجربه‌ی کشاورزی، سابقه‌ی مشارکت کشاورزان در طرح‌های مشارکتی، رابطه‌ی مثبت و معنی‌داری با مشارکت در مدیریت و بهره‌برداری از شبکه‌ی آبیاری داشته است. در مقابل، رابطه‌ی عوامل اقتصادی، نگرش نسبت به نهادهای مربوطه، عوامل فنی، مدت اقامت در روستا، سطح تحصیلات، مساحت و تعداد قطعات اراضی زراعی و اراضی تحت پوشش شبکه، با مشارکت کشاورزان معنی‌دار نبوده است. فزون بر آن، نتایج حاصل از رگرسیون خطی چندگانه حاکی از آن است که متغیرهای عوامل ساختاری و تجربه‌ی کشاورزی، حدود 44 درصد از تغییرات متغیر میزان مشارکت در شبکه‌ی آبیاری و زهکشی را تبیین می‌کنند

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of Factors Affecting Rural People's Participation in Management and Exploitation of Irrigation and Drainage Networks of Lishter Plain

نویسندگان [English]

  • Mehdi Nooripoor 1
  • Morteza Nouri 2
  • Aiatollah Karami 3
1 Associate Professor of Agricultural Extension&Rural Development, Department of Rural Development Management, Yasouj University, Yasouj, IRAN
2 Ph. D. Student of Rural Development, Yasouj University, Yasouj, IRAN
3 Associate Professor of Agricultural Economics, Department of Rural Development Management, Yasouj University, Yasouj, IRAN
چکیده [English]

The importance of water as a life source and a requisite for survival of rural areas as well as main driver of agricultural development made it necessary to manage its usage efficiently. Thus, it is really necessary that water users have a responsible and active participation in the management of water systems. The purpose of this survey research was to identify the factors affecting rural people's participation in the management and exploitation of irrigation and drainage networks in the Lishter Plain of Gachsaran County. Data was collected from a sample of 163 villagers which was selected based on stratified random sampling procedure. In the survey, data gathering tool was a close ended questionnaire. Its validity was verified using the face validity procedure. Its reliability was also calculated using Cronbach's alpha reliability from 0.633 to 0.923 based on a pilot study scores. The results showed that social capital, attitude towards participation, farming experience and prior participation experience have a positive and statistically significant effects on management and exploitation of irrigation systems, while other variables such as economic concerns, attitude towards official staff, the period of residency in village, educational level, planting area, number of farms and irrigation network coverage had no significant effects. The results of multiple linear regression indicated that structural factors and farming experience can explain about 0.439 of the variance of dependent variable that is participation in the management and exploitation of irrigation networks of the study area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • participation
  • Irrigation and Drainage Network Management
  • Lishter

افشار، ن. و زرافشانی، ک. 1389. تحلیل تمایل به مشارکت در مدیریت آبیاری (مطالعه موردی تعاونی های آب بران سفیدبرگ و سراب بس استان کرمانشاه). علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 6: 113-99.

امید، م. ح.، اسکندری، غ. ح.، شعبانعلی فمی، ح.، اکبری، م. و نامدار، ر. 1388. تحلیل مؤلفه­های مؤثر بر مشارکت کشاورزان در شبکه آب بران. مقاله ارائه شده در اولین همایش ملی رویکردهای نوین مشارکت مردمی در مطالعه، ساخت، بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌های آبیاری و زهکشی. استان فارس.

خدری، ف. 1385. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت بهره‌برداران در شبکه‌های آبیاری و زهکشی خوزستان به منظور ارائه‌ی راهکارهای مناسب. مجموعه مقالات اولین همایش ملی مدیریت شبکه‌های آبیاری و زهکشی، دانشگاه شهید چمران، 1330-1323.

زارعی­دستگردی، ز.، ایروانی، ه.، شعبانعلی‌فمی، ح. و مختاری­حصاری، ا. 1386. تحلیل ساز و کارهای بهبود مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه‌ی آبرسانی بخش جرقویه‌ی شهرستان اصفهان. علوم ترویج و آموزش کشاورزی، 3(3): 56-45.

شاهرودی، ع. ا. و چیذری، م. 1387. عوامل تأثیرگذار بر مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه­های آبیاری (مطالعه موردی در استان خراسان رضوی). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 39(1): 75-63.

شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس. 1388. چالش‌ها و راهکارهای پیش روی اجرا و بهره‌برداری از شبکه‌ی آبیاری لیشتر (گزارش موردی). (طرح شماره‌ی 7886070 شرکت سهامی آب منطقه‌ای کهگیلویه و بویراحمد).

عطایی، پ. و ایزدی، ن. 1393. مقایسه ویژگی‌های کشاورزان پذیرنده و نپذیرنده تشکل‌های آب‌بران. پژوهش آب در کشاورزی، 28(1): 261-251.

غنیان، م. 1391. تحلیل راهبردی واگذاری مدیریت شبکه‌های آبیاری به تشکل‌های آب بران (مطالعه موردی منطقه ساحل چپ سد رامشیر). طرح پژوهشی شورای تحقیقات شبکه‌های آبیاری و زهکشی سازمان آب و برق خوزستان و معاونت پژوهشی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین اهواز.

غنیان، م.، برادران، م.، علی‌میرزایی، ع.، سلیمانی هارونی، خ. و پاشا، س. 1392. مدیریت مشارکتی منابع آب کشاورزی و مؤلفه‌های مؤثر بر آن: مطالعه در استان خوزستان. پژوهش آب در کشاورزی، 27(2): 190-181.

کلانتری، خ. 1391. پردازش و تحلیل داده‌ها در تحقیقات اجتماعی- اقتصادی. انتشارات فرهنگ صبا، تهران.

منتظر، ع. ا. و حیدریان، س. ا. 1380. رهیافت نوین در انتقال مدیریت شبکه‌های آبیاری. مقاله ارائه شده در دهمین همایش کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، تهران.

Asadi, A., Mohammadi, Y. and Shaaban Ali Fami, H. 2009. Investigation of the agricultural water management mechanisms in Zarindasht county, Fars province, Iran. American Journal of Agricultural and Biological Sciences, 4 (2): 110-117.

Azizi Khalkheili, T. and Zamani, G.H. 2009. Farmer participation in irrigation management: The case of Doroodzan Dam irrigation network, Iran. Agricultural water management, 96(5): 859-865.

Bjornlund, H., Nicol, L. and Klein, K. 2009. The adoption of improved irrigation technology and management practices-A study of two irrigation districts in Alberta, Canada. Agricultural Water Management, 96 (1): 121-131.

Chandran, K. M. and Chackacherry, G. 2004. Factors influencing farmer participation in irrigation management. Journal of Tropical Agriculture, 42 (1-2): 77-79.

Dinpanah, G. R. and Mokhtarpour, S. 2014. Factors affecting on maintenance of the irrigation network in alborz dam viewpoint of members of water user association (WUA). Journal of Biodiversity and Environmental Sciences (JBES), 5(1): 258-266.

Faham, E., Hosseini, S. M. and Amir, D. 2009. Analysis of factors influencing rural peoples participation in national action plan for sustainable management of land and water resources in Hable-rud basin, Iran. American Journal of Agricultural and Biological Sciences, 3(2): 457-461.

Maghsoudi, T., Kazemi, Yazdi, F., Shariatzadeh Joneydi, M., Taghizadeh Sedighi, N. and Davodi, H. 2013. Sustainability of agricultural water management associations in Iran (Case study of Khuzestan Province). European Journal of Experimental Biology, 3(1):545-550.

Mirzaei, A., Mirdamadi, S. M. and Alini, M. 2012. Non economic factors effecting on farmers attitudes towards participatory irrigation management (case study: Golestan province, Iran). Life Science Journal, 9(3):981-986.

Narayan, D. 1995. The contribution of people's participation: evidence from 21 rural water supply projects. International Bank for Reconstruction and Development, Washington DC.

Panahi, F. 2013. Factor Analysis of effective components on beneficiaries’ participation in the management of irrigation and drainage networks (case study: Bushehr). International Journal of Agriculture and Crop Sciences, 6 (21): 1448-1452.

Placht, M. 2007. Integrated water resource management: Incorporating integration, equity, and efficiency to achieve sustainability. IDEAS Journal: International Development, Environment and Sustainability.

Samian, M., Naderi Mahdei, K., Saadi, H. and Movahedi, R. 2013. Identifying factors affecting optimal management of agricultural water. International Journal of Agricultural Science, Research and Technology in Extension and Education Systems, 3(1):27-35.

Somasiri, H. P. S. 2008. Participatory management in Irrigation development and Environmental Management in Sri Lanka. Journal of Developments in Sustainable Agriculture, 3 (1): 55-62.

Vermillion, D. 2000. Guide to monitoring and evaluation of irrigation management transfer. The Japanese Institute for irrigation, drainage, and international network on participatory irrigation management.

Yercan, M. 2003. Management turning- over and participatory management of irrigation  schemes: A case study of the Gediz River Basin in Turkey. Agricultural Water Management, 62: 205-214.