شناسایی پهنه های مستعد احداث اقامتگاههای بوم گردی در مناطق عشایری استان فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.

2 استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران (پژوهشگر پاره وقت پژوهشکده کردستان‌شناسی، دانشگاه

چکیده
از اقدامات کلیدی برنامه‌ریزان استان فارس در راستای کمک به جامعه عشایری، تهیه و اجرای 812 طرح مرتع‌داری است. با توجه به ماهیت صنعت گردشگری و مزایای آن، شناسایی پهنه‌های مستعد احداث اقامتگاه‌های بوم‌گردی می‌تواند ضمن پایداری زیست‌بوم‌های عشایری، در تقویت بنیه مالی و معیشت جامعه عشایر نقش موثری را ایفا نماید. با این تفاسیر هدف اصلی پژوهش کمی و کاربردی حاضر که با ترکیبی از روش‌های توصیفی ـ تحلیلی و پیمایشی انجام گرفته است، شناسایی پهنه‌های مستعد احداث اقامتگاه‌های بوم‌گردی عشایری در میان 812 طرح مرتع‌داری تهیه شده در استان فارس است که در سال 1403 انجام گرفته است. برای پهنه‌بندی مدنظر از 18 معیار کلیدی و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از روش همپوشانی وزن‌دار و عملگر Sumدر نرم‌افزار GIS استفاده شده است. نتایج نشان داد به لحاظ قابلیت احداث اقامتگاه‌های بوم‌گردی عشایری از کل محدوده جغرافیایی استان فارس حدود 01/0 مساحت آن در سطح بسیار نامناسب، 99/20 درصد در سطح نامناسب، 6/54 درصد در سطح متوسط، 16/21 درصد در سطح مناسب و 23/3 درصد در سطح بسیار مناسب قرار گرفته است. همچنین نتایج نشان داد از 812 طرح مرتع‌داری مورد بررسی، 44 طرح در پهنه کاملاً مناسب، 178 طرح در پهنه مناسب، 498 طرح در پهنه متوسط، 92 طرح در پهنه نامناسب و هیچ یک از طرح‌ها در پهنه کاملاً نامناسب قرار ندارد و شهرستان‌های ممسنی، فراشبند و لامرد به-ترتیب با 14، 7 و 5 طرح منتخب، بیشترین ظرفیت را به لحاظ احداث اقامتگاه‌های بوم‌گردی عشایر داشته‌اند. پیشنهاد می‌شود تمامی فعالیت‌های مرتبط با توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی در 44 طرح منتخب انجام گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Identification of Suitable Zones for Establishing Eco-Lodges in the Nomadic Areas of Fars Province

نویسندگان English

Ali Shamsoddini 1
davood jamini 2
1 Associated Professor, Department of Geography , shiraz Branch, Islamic azad university, shiraz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geomorphology, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran (Part-time Researcher at Kurdistan Studies Institute, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran)
چکیده English

One of the key actions of the planners of Fars province in order to help the nomadic community is the preparation and implementation of 812 pasture plans. With these interpretations, the main goal of the present quantitative and applied research, which was conducted using a combination of descriptive-analytical and survey methods, is to identify areas susceptible to the construction of nomadic ecotourism settlements among 812 rangeland management plans prepared in Fars Province in 2024. 18 key criteria were used for zoning and for data analysis, weighted overlap method and Sum operator were used in GIS software. The results showed that in terms of the ability to build nomadic ecotourism residences from the entire geographical area of Fars province: about 0.01 of its area is at a very unsuitable level; 20.99% is in an inappropriate level, 54.6% is in an average level, 21.16% is in a suitable level and 3.23% is in a very suitable level. Also, the results showed that out of the 812 grassland designs studied, 44 designs are in the completely suitable area, 178 designs are in the suitable area, 498 designs are in the medium area, 92 designs are in the unsuitable area and none of the designs are in the completely unsuitable are and the counties of Mamsani, Farashband and Lamerd have the highest capacity in terms of the construction of nomadic ecotourism residences respectively with 14, 7 and 5 selected projects. It is proposed that all activities related to the development of ecotourism resorts be carried out in 44 selected projects.

کلیدواژه‌ها English

nomadic tourism
ecotourism
zoning
grazing plan
Fars province
ابراهیمی فینی، ف.، ورمزیاری، ح. و کلانتری، خ. (1400). تحلیل چالش‌ها و نقش‏ سازمان‌های غیر‌دولتی در توسعۀ بوم‌گردی در مناطق روستایی. گردشگری و توسعه، 10(2): 201-2014. https://doi.org/10.22034/jtd.2020.232105.2039
احمدی‌‌اصل، ف.، مؤمنی، ک.، عطاریان، ک. و مقیمی، ن. (1398). مطالعات مکان‌‌یابی اکوکمپ‌‌ها با استفاده از روش ارزیابی TOPSIS (مورد شناسی: مناطق گردشگری استان لرستان). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 9(33): 56-41. https://doi.org/10.22111/gaij.2019.5079
اداره کل امور عشایر. (1400). طرح­های مرتع­داری استان فارس، معاونت توسعه و امور زیربنایی (واحد GIS اداره مطالعات)، شیراز. قابل دسترتس در وب‌سایت: https://ashayerfars.ir
انصاری، و.، حیدری، ق.، مجاوریان، س. م. و رستگار، ش. (1398). اثر توسعه گردشگری عشایری بر شاخص‌های معیشت پایدار مرتعداران (مطالعه موردی: مناطق عشایری لار، البرز مرکزی). مرتع، ۱۳ (۲): :۲۹۴-۳۰۵. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20080891.1398.13.2.7.0
بنی اسدی، ن. و نقوی، س. (1403). شناسایی و رتبه‌بندی راهکارهای ارتقا توسعه گردشگری و بومگردی با رویکرد کارآفرینی زنان روستایی (مطالعه موردی: روستاهای گردشگری استان کرمان). راهبردهای توسعه روستایی، 11(4): 633-615. https://doi.org/10.22048/rdsj.2024.406344.2113
جمشیدی، ع.، جمینی، د. و جمشیدی، م. (1402). واکاوی ارتباط شاخص‌های کارآفرینی و توسعه پایدار روستایی با استفاده از تحلیل کانونی، مورد مطالعه: سکونتگاه‌های روستایی غرب دریاچه ارومیه. راهبردهای توسعه روستایی، 10(4): 446-429. https://doi.org/10.22048/rdsj.2023.360063.2050
جمشیدی، ع.، صیدایی، س.، جمشیدی، م. و جمینی، د. (1392)، تحلیلی بر اثرگذاری اشتغال زنان مناطق عشایری بر اقتصاد خانوارهای آن­ها (مطالعه موردی: عشایر شهرستان چراداول)، برنامه­ریزی منطقه­ای، 3(12): 92-83. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_318.html
جمینی، د.، دهقانی، ا.، آتش بهار، ر. و رضایی، آ. (1403). مکانیابی اکوکمپ گردشگری مذهبی در غرب ایران (مطالعۀ موردی: منطقۀ نمونۀ گردشگری ویس‌القرن، استان کرمانشاه). برنامه ریزی فضایی، 14(1): 39-62. https://doi.org/10.22108/sppl.2024.140186.1765
چراغی، ط.، پورسعید، ع.، اشراقی سامانی، ر.، آرایش، م. و واحدی، م. (1399). تحلیل پایداری معیشت و شیوه سکنی گزینی عشایر در شهرستان ایلام. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 9 (۳۲): 104-89. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23222131.1399.9.32.5.0
حجی­پور، م. (1400). شکاف فضایی بنیان­های اقتصاد عشایری در استان خراسان جنوبی، مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ­نشینان، 1(2): 110-93. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.28210530.1400.1.2.9.9
حسام، م. و اروجی، ح. (1398). شناسایی و ارزیابی کانون های بومگردی در استان گیلان. برنامه ریزی و توسعه گردشگری، 8(31): 97-114. https://doi.org/10.22080/jtpd.2020.16899.3105
حسینی، ف. (1396). چالش ها و فرصت های اقامتگاه های بومگردی در کشور، خبرگزاری صدا و سیما، کد خبر: ۲۰۴۴۴۷۱. https://www.iribnews.ir/008ZrL
خالقی، ع. و سیدنظری، م. (1401). تحلیل پژوهش­های علمی در حوزه جغرافیای کوچ­نشینی: مطالعه علم­سنجی، مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ­نشینان، 2(3): 52-39. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.28210530.1401.2.1.6.1
دربان آستانه، ع.، فردوسی، س. و شاه محمدی، ح. (1397). شناسایی مطلوب ترین نقاط جهت احداث سایت گردشگری دریایی ـ مطالعه موردی: شهرستان تنکابن. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 27(106): 229-239. https://doi.org/10.22131/sepehr.2018.32344
راشدنسب، خ. و احمدوند، م. (1397). تبیین راهبردهای بهبود معیشت عشایر در شهرستان گچساران. راهبردهای توسعه روستایی، 5(1): 85-67. https://doi.org/10.22048/rdsj.2018.94228.1670
رشیدوش، و. و زحمتکش، ج. (1398). تحلیل مردم­شناختی پوشاک عشایر استان فارس (مطالعه موردی: قشقایی­های فیروزآباد)، نشریه شباک، 5(49): 60-51. https://civilica.com/doc/1351892
رضایی، پ. (1397). مکان­یابی سایت­های گردشگری عشایری (مطالعه موردی: استان چهارمحال و بختیاری)، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 13(45): 969-951. https://sanad.iau.ir/journal/jshsp/Article/664040?jid=664040
رضایی، پ. (1398). ارزیابی مکان­یابی کانون­های اسکان عشایر با استفاده از مدل تاپسیس: مطالعه موردی استان چهارمحال و بختیاری، روستا و توسعه، 22(87): 28-1. https://doi.org/10.30490/rvt.2020.253625.0
شاه‌ولی، ر. و باستانی، س. (1401). نقش اصالت اقامتگاه‏‌های بوم‌‏گردی در توسعۀ اقتصاد فرهنگ. گردشگری و توسعه، 11(1):  243-257. doi: 10.22034/jtd.2021.273365.2275
شکور، ع. شمس الدینی، ع. حیدری، ا. و واحدپور، غ. (1395). ضرورت توسعه پایدار در مناطق عشایری استان فارس، نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 8(3): 214-203. https://sanad.iau.ir/ar/Article/1018443?FullText=FullText
شهدادی، ع. قنبری، ی. سلمانی­زاده، ا. و آذره، ع. (1398). پتانسیل سنجی و مکان‌یابی مناطق مستعد احداث اکوکمپ‌های عشایری (مطالعه موردی: بخشی از شهرستان سمیرم). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 9(35): 293-306. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22286462.1398.9.3.42.0
صادقی، ح. (1402). ارزیابی تطبیقی مدل‌های هم‌پوشانی فازی جهت تعیین پهنه‌های مستعد ایجاد اماکن اقامتی ـ گردشگری در منطقۀ دزپارت با مدل‌های Gamma، Sum. برنامه­ریزی فضایی، 13(4): 1-22. https://doi.org/10.22108/sppl.2023.138669.1759
صفری علی اکبری، م. (1400). بررسی وضعیت و نقش جامعه عشایری در توسعه پایدار مرزهای کشور (مورد مطالعه عشایر غرب ایران)، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 11(41): 82 67. https://doi.org/10.30495/jzpm.2021.3935
صیدایی، س. و صادقی، ح. (1402). مکان­یابی احداث اکوکمپ‌های گردشگری عشایری در منطقه چهارمحال و بختیاری. مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ نشینان، 3(1): 13-30. https://doi.org/10.22034/jsnap.2023.167726
علوی­زاده، س. و الفتی، ف. (1397). بررسی وضعیت سرمایۀ اجتماعی در جامعۀ عشایری (مطالعۀ موردی: شهرستان چرداول، استان ایلام)، فصلنامه فرهنگ ایلام، 19(61-60): 180-155. https://www.farhangeilam.ir/article_90094.html
غزالی، س. و زیبایی، م. (1396). عامل­های مؤثّر بر انتخاب راهبردهای معیشتی توسط خانوارهای عشایری استان فارس، اقتصاد کشاورزی، 11(4): 80-63. https://doi.org/10.22034/iaes.2018.27529
قدیری معصوم، م.، مینایی م. و دربان آستانه، ع. (1399). نقش اقامتگاه‌های بوم گردی در توسعه گردشگری روستایی در نواحی روستایی شهرستان خور و بیابانک. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۹ (۳۲) :۲۳-۴۲. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23222131.1399.9.32.2.7
کریمیان، و.، صفایی، م. و متین خواه، س. (1393). استفاده از دانش بومی عشایر راهکاری مناسب جهت مدیریت بهینه اکوسیستم های طبیعی، نشریه پژوهش­های علوم و فناوری چوب و جنگل، 21(4): 114-95. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23222077.1393.21.4.6.7
محمودی، م. و بیشمی، ب. (1400). امکان‌سنجی و مکان‌یابی روستاهای مستعد احداث اکوکمپ بین‌المللی؛ مطالعۀ موردی: استان کرمانشاه. مسکن و محیط روستا، 40(175): 46-35. http://dx.doi.org/DOI:%2010.22034/40.175.35
مرکز آمار ایران (1400)، نتایج ثبت پایه جمعیت عشایر کوچنده کشور 1400 (در سطح شهرستان)، سازمان برنامه و بودجه کشور، تهران. https://amar.org.ir/nomadic-census
میرواحدی، س. و اسفندیاری بیات، ا. (1395). بررسی پتانسیل کارآفرینی گردشگری فرهنگی در جامعة عشایر قشقایی ایران. فصلنامة گردشگری و توسعه، 5(9): 78-62.  10.22034/jtd.2020.110376
Betre, H.K. (2022). Reconceptualising the potential of digital nomads to transform community based and sustainable tourism, Master’s Thesis, University of Girona, Faculty of tourism, Spain. https://dugi-doc.udg.edu/bitstream/handle/10256/22477/Helina%20Betre_Treball.pdf?sequence=1
Byambaa, B. & de Vries, W. T. (2020). Evaluating the effectiveness of the environmental impact assessment process in Mongolia for nomadic-pastoral land users, Impact Assessment and Project Appraisal, 38:1, 39-49, DOI: 10.1080/14615517.2019.1643629
Ding, H., Wang, J., Liao, W., Liang, T., & Dai, H. (2021). Site selection of self-driving and recreational vehicle camps in China: An investigation using analytic hierarchy process and entropy. Journal of Traffic and Transportation Engineering (English Edition), 8(5), 762-777. https://doi.org/10.1016/j.jtte.2021.09.003
Drees, L., Liehr, S., Batbuyan, B., Marg, O. & Mehring, M. (2022). In search of a nomadic pastoralism for the 21st century. A transdisciplinary development of future scenarios to foster a social-ecological transformation in Mongolia, Innovation: The European Journal of Social Science Research, 35:3, 481-505, DOI: 10.1080/13511610.2022.2100744
Ferdowsi, S. (2024). Site selection of ecotourism ecocamps for sustainable development of rural areas. Journal of Ecotourism, 1-19. https://doi.org/10.1080/14724049.2024.2366928
Pakrah, M., Poorhashemi, S. A. & Parvin, M. R. (2020). Investigation and determination of the best strategy for sustainable development of nomadic areas of Iran based on the rights of local societies, EurAsian Journal of BioSciences, Eurasia J Biosci, 14, 955-966. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3588392
Palmer, N. J., & Chuamuangphan, N. (2018). Governance and local participation in ecotourism: Community-level ecotourism stakeholders in Chiang Rai province, Thailand, Journal of Ecotourism, 17(1): 1-18. http://dx.doi.org/10.1080/14724049.2018.1502248
Pei, Q., Lee, H.F., Zhang, D.D & Fei, J. (2019). Climate change, state capacity and nomad–agriculturalist conflicts in Chinese history, Quaternary International, 508, 36-42. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2018.10.022
Surjanti, J., Soejoto, A., & Seno, D. N. (2020). Mangrove forest ecotourism: Participatory ecological learning and sustainability of students’ behavior through self-efficacy and self-concept. Social Sciences & Humanities Open2(1), 100009. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2019.100009
Taheri, M., Poursaeed. A., Eshraghi-Samani, R & Arayesh, M.B. (2022). Sustainable development: organizing nomads of the Zagros region based on grounded theory model, GeoJournal, 87:1285–1298. https://doi.org/10.1007/s10708-020-10310-4