راهبردهای توسعه روستایی

نقش فرهنگ طایفه‌ای در مشارکت سیاسی و مدیریت محلی (نمونه پژوهی: روستای گَچگران از توابع بخش مرکزی شهرستان ممسنی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

هادی اعظمی 1
سید محمد حسین حسینی 2
وحید صادقی 3

1 دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانش‌آموخته دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.304235.1978
چکیده
شهرستان ممسنی در گذرگاه تاریخ دستخوش تحولات سیاسی و اداری ژرفی بوده است. این تحولات در یک بستر ایلی و مبتنی بر شناسه-های فرهنگ عشیره‌ای به وقوع پیوسته است. از جمله سکونتگاه‌های ممسنی، گچگران است که محلِ زیست انسانِ گچگرانی به شمار می‌رود. کُنش‌گری سیاسی ساکنان این سکونتگاه نه تنها جدای از سایر سکونتگاه‌های ممسنی نیست، بلکه در یک بسترِ ایلی/عشیره‌ای شکل گرفته است. با این رهیافت این پرسش مطرح است که طایفه‌گرایی به عنوان یک پدیده تاریخی چه نقشی در مشارکت سیاسی و مدیریت محلی روستای گچگران از توابع بخش مرکزی شهرستان ممسنی دارد؟ به نظر می‌رسد فرهنگ طایفه‌ای به واسطه نهادینه‌سازی الگوی سنتی قومی/خویشاوندی و تشدید هیجانِ ساکنان‌ در مشارکت سیاسی و مدیریت محلی روستای گچگران نقش داشته است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است. از جمله شاخص‌های فرهنگ طایفه‌ای به عنوان متغیر مستقل عبارتند از: عواطف محلی ـ طایفه‌ای، وفاداری مکانی ـ زیستگاهی، خویشاوندگرایی، خواست‌های محدود افراد و گروه‌ها و رقابت مکانی/زادگاهی. از جمله شاخص‌های مشارکت سیاسی در قامتِ متغیر وابسته عبارتند از: کارویژه نمایندگان، انتخابات مجلس شورای اسلامی، شورای حل اختلاف و شورای اسلامی روستا. در همین رابطه شاخص عملکرد دهیاری روستا در قامتِ متغیر وابسته دیگر برای مدیریت محلی در نظر گرفته شده است. داده‌ها به روش کتابخانه‌ای/ اسنادی (آمار و ارقام) و میدانی (مشاهده و مصاحبه) گردآوری شده‌اند. بروندادِ پژوهش نشان می‌دهد فرهنگ طایفه‌ای به واسطه تولید تمایلات قومی/خویشاوندی و تشدید هیجان و عواطف، نقش موثری در افزایش مشارکت سیاسی ساکنان روستا در هنگامه‌های سیاسی نظیر هماوردی‌های سیاسی در بستر تاریخ، انتخابات مجلس شورای اسلامی و شورای اسلامی روستا داشته است. از طرفی گزینش مدیران محلی در انجمن ده، خانه انصاف و سپاه دانش بعد از اصلاحات ارضی و دهیاری پس از انقلاب اسلامی بر بنیاد ملاحظات خویشاوندی/طایفه‌ای و نه بر پایه تخصص/شایسته-محوری بر ناکارآمدی مدیریت محلی در روستای گچگران دامن زده است.

کلیدواژه‌ها

فرهنگ طایفه ای
مشارکت سیاسی
مدیریت محلی
شهرستان ممسنی
گَچگران

موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Tribal Culture in Political Participation and Local Governance (Case Study: Gachgaran Village of the Central District of Mamasani)

نویسندگان English

Hadi Aazami 1
Seyed Mohamad Hossein Hosseini 2
Vahid Sadeghi 3
1 University of Ferdosi
2 University of Allameh Tabatabaei
3 University of Ferdosi
چکیده English

Mamsani has undergone profound political and administrative changes at the crossroads of history. These developments have taken place in a primitive context and based on the identifiers of tribal culture. One of Mamsani's settlements is the Gachgaran village, which is considered to be the home of the Gachgaran people. The political activism of the residents of this settlement is not only separate from other Memsani settlements, but is formed in a tribal context. With this approach, the question is raised, what is the role of tribalism as a historical phenomenon in the political participation and local management of Gachgaran village in the central part of Mamsani? It seems that the tribal culture has played a role in the political participation and local management of Gachgaran village through the institutionalization of the traditional ethnic/kinship model and the intensification of the excitement of the residents. The research method is descriptive-analytical. Among the indicators of tribal culture as an independent variable are: local-tribal emotions, habitat loyalty, nepotism, limited demands of individuals and groups and hometown rivalry. Among the indicators of political participation as a dependent variable are: the special work of the representatives, the election of the Islamic Council, the Dispute Resolution Council and the Village Islamic Council. In this regard, the performance index of the village assistant is considered as another dependent variable for local management. The data were collected by library/documentary (statistics) and field (observation and interview) method. The output of the research shows that tribal culture, by producing ethnic/kinship tendencies and intensifying excitement and emotions, plays an effective role in increasing the political participation of village residents in political moments such as political gatherings in the context of history, the elections of the Islamic Council Parliament and The Village Islamic Council. On the other hand, the selection of local managers in Village Association, House of Justice and army of Science after the land reforms and village governor after the Islamic Revolution based on kinship/tribal considerations and not on the basis of expertise/merit-oriented has fueled the inefficiency of local management in Gachgaran village.

کلیدواژه‌ها English

Tribal Culture
Political Participation
Local Management
Mamsani
Gachgaran
اعظمی، ه. حسینی، س.م.ح و صادقی، و.1400. بازتاب های رویکرد نمایندگان مجلس شورای اسلامی در شهرستان ممسنی با تأکید بر سه مفهوم تکنوکراسی، بوروکراسی و کاریزما، فصلنامه سیاست پژوهی، 8 (22): 1-19.
حافظ­نیا، م. و کاویانی­راد، م. 1393. فلسفه جغرافیای سیاسی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حبیبی فهلیانی، حسن. 1384. اثرهای پیش از تاریخ، دوران تاریخی و مشاهیر ممسنی، شیراز: انتشارات بنیاد فارس شناسی.
حسینی، س.م.ح. 1400. دگرگونی­های اجتماعی سکونتگاه گچگران، مشهد: انتشارات ارسطو.
رمضانی، ل. رحمانی، ب. و شفیعی­ثابت، ن. 1399. نقش مدیریت محلی در ارتقای سرمایه اجتماعی و مشارکت روستاییان در اقتصاد روستایی مورد: شهرستان بانه، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 9 (2): 64- 43.
زرقانی، س.ه.، صادقی، و. و حسینی، س.م.ح. 1398. تبیین رابطه طایفه­گرایی و مرزبندی اجتماعی ـ سیاسی، نمونه­پژوهی: شهرستان ممسنی، فصلنامه آمایش سیاسی فضا، 1 (4): 251- 240.
زکی­پور، ن. و حیدری، آ. 1399. ساختار سیاسی ـ اجتماعی و ساز و کارهای قدرت در بافت سنتی جامعه ایلی، مطالعه موردی در جامعه ایلی کهگیلویه و بویراحمد، فصلنامه انسان­شناسی، 17(30): 149- 129.
سالنامه آماری. 1395. سرشماری نفوس و مسکن روستای گچگران، مرکز آمار ایران.
سجاسی­قیداری، ح.، پورطاهری، م.، صادقی، و. و حسینی، س.م.ح. 1395. تحلیل رابطه طایفه­گرایی اجتماعات محلی با توسعه سیاسی در شرایط انتخاباتی: مطالعه موردی شهرستان نورآباد ممسنی، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 14 (1): 46- 19.
شرکت تعاونی تولید روستایی گچگران. 1400. مجموع اراضی زراعی گروه­های هشت­گانه و متفرقه گچگرانی، شهرک گچگران: شرکت تعاونی تولید گچگران.
صادقی، م. 1377. ممسنی دشتی پر از نون و تشتی پر از خون، شیراز: کوشامهر.
صادقی، و. 1393. بررسی تأثیر طایفه­گرایی بر الگـوی رأی دهـی، مطالعـه مـوردی شهرسـتان نورآباد ممسنی، پایان­نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسـی بـه راهنمـایی دکتـر محمدرضـا حافظنیا، گروه جغرافیای سیاسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
غفاری­هشجین، ز.، بیگی­نیا، ع. و تصمیم­قطعی، ا. 1389. عوامل موثر بر مشارکت سیاسی دانشجویان علوم سیاسی و فنی دانشگاه تهران، فصلنامه دانش سیاسی، 6 (2): 240-207.
فرمانداری ممسنی. 1382. آمار هفتمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی: صندوق اخذ رأی مستقر در روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1386. آمار هشتمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی: صندوق اخذ رأی مستقر در روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1390. آمار نهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی: صندوق اخذ رأی مستقر در روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1394. آمار دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی مرحله اول: صندوق اخذ رأی مستقر در روستای گچگران  شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1395. آمار دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در مرحله دوم: صندوق اخذ رأی مستقر در روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1398. آمار یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی: صندوق اخذ رأی مستقر در روستاهای گچگران و شهرک گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1377. آمار اولین دوره انتخابات شورای اسلامی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1381. آمار دومین دوره انتخابات شورای اسلامی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1385. آمار سومین دوره انتخابات شورای اسلامی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1392. آمار چهارمین دوره انتخابات شورای اسلامی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1396. آمار پنجمین دوره انتخابات شورای اسلامی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
فرمانداری ممسنی. 1400. آمار ششمین دوره انتخابات شورای اسلامی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، فرمانداری: اداره امور اجتماعی و انتخابات.
کاویانی­راد، م. 1392. جغرافیای انتخابات با تأکید بر انتخابات ریاست­جمهوری در ایران، تهران: انتشارات خوارزمی.
کاویانی­راد، م.، حسینی، س.م.ح. و صادقی، و.1401. نقش کدخدا در تحولات اجتماعی ـ سیاسی دوره مشروطه تا اصلاحات ارضی، مورد مطالعه: طایفه بکش از ایل ممسنی، فصلنامه دانش سیاسی، 18 (1):219-248.
کاویانی­راد، م.، صادقی، و. و حسینی، س.م.ح. 1400. تبیین ژئوپلیتیکی روابط طوایف در حوزه انتخابیه ممسنی، فصلنامه ژئوپلیتیک، 17(1): 177- 145.
کاویانی­راد، م.، حسینی، س.م.ح. و صادقی، و. 1397. تبیین رقابت انتخاباتی طایفه­محور در چارچوب مدل مرکز ـ پیرامون، نمونه­پژوهی: ادوار هشتم، نهم و دهم در حوزه انتخابیه ممسنی، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 33 (3): 236- 218.
عشایری، ط. و جهان­پرور، ط. 1400. تحلیل تأثیر ساختار طایفه­ای بر کنش انتخاباتی در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه دانش سیاسی، 2(17): 432-407. 
مشاهده میدانی نگارنده. 1394. الگوی رأی ساکنان روستای گچگران در دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در حوزه انتخابیه ممسنی، شهرستان ممسنی، روستای گچگران.
مصاحبه با اعضای شورای حل اختلاف روستای گچگران. 1400. وظایف و اقدامات شورای حل اختلاف ، شهرستان ممسنی، روستای گچگران.
مصاحبه با دهیار روستای گچگران. 1400. اقدامات و عملکرد دهیاری، شهرستان ممسنی، روستای گچگران.
مصاحبه با موی­سپیدان و آگاهان محلی روستای گچگران.1400. پیشینه تاریخی تحولات اجتماعی و سیاسی روستای گچگران، شهرستان ممسنی، روستای گچگران.
منشی­زاده، ر. و صادقی، م. 1389. تحولات فضایی روستاهای پیرامون شهر با تأکید بر تعامل روستا ـ شهری، مورد: روستاهای پیرامون شهر نورآباد ممسنی، مجله چشم­انداز جغرافیایی، 5 (12): 153- 131.
مولایی­هشجین، ن.، آمارحاجی­شیرکیا، ت. و باقری، ع. 1396. نقش مدیریت محلی در توسعه اقتصادی نواحی روستایی شهرستان بهشهر، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 6 (4): 176- 165.
میرزایی­تبار، م.، حسینی، س.م.ح و صادقی، و. 1396. تبیین رابطه طایفه­گرایی و حقوق شهروندی، نمونه­پژوهی: حوزه انتخابیه ممسنی، 2 (2): 54- 25.
میرزایی­تبار، م.، صادقی، و. و حسینی، س.م.ح. 1397. نقش گروه­های ذی­نفوذ و نیروهای اجتماعی در انتخابات مجلس شورای اسلامی: نمونه­پژوهی حوزه انتخابیه ممسنی، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 16(2): 336- 301. 
میرفتاح، س.ع.ا. 1356. منزلگاه­های راه شاهی: منزلگاه گچگران، فصلنامه بررسی­های تاریخی، 12 (2): 190- 165.
نادری­خورشیدی، ع.، فقیه، ه. و عسکری­آزاد، م. 1391. مدیریت محلی مطلوب در افق 1404، فصلنامه راهبرد، 21 (65): 391-371.
نظری، غ.، بشیری­گیوی، ح. و جتنی، س. 1392. بررسی تأثیر مشارکت سیاسی بر توسعه سیاسی، مطالعه موردی جوانان شهر خلخال، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 6 (1): 146-137.
Almond, G. A. and Sidney V. 1989. The Civic Culture: Political Attitudes and Democracy in Five Nations, Sage Publications, West Hillcrest drive Newbury park, California.
Amstutz, M. R. 1982. An Introduction to Political Science, the Management of Conflict, Illinoise: Scott, Foreman and Co, Roseau Public Library.
Cox, K. 2002. Political Geography, Blackwell Publications.
Davarpanah, H. 2009. English for the Students of political Science, Tehran: Samt Publications. 
Estes, T. 2005. Where the Votes Are: The Electoral Geography of the Coming Democratic Majority; Oakland University, From: http://www.beperss.com
Google Map. 2021. Geographical Location of Gachgaran Village, Google. 
Harrop, J. 2001. Integrated Rural Management plans, property Directorate.
Patti, Ch. 2006. Electoral Geography for: Encyclopedia of Human geography.
Prof, T.P. 2004. ICT and E-Governance for Environmental Management Center for Electronic Governance, Indian Institute of Management, Ahmedabad.
 
 
 
 
 
 
 
 

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما