برآورد و پهنه‌بندی امید زندگی در مناطق روستایی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 دانشیار، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده
امید زندگی بیانگر برخورداری از یک سطح بهتر و مناسب تر زندگی است. در نتیجه آگاهی از شاخص فوق در مناطق روستایی به دولتمردان، برنامه‌ریزان روستایی در تصمیم گیری کمک می کند. لذا پژوهش حاضر با هدف برآورد و پهنه‌بندی امید زندگی در مناطق روستایی ایران براساس داده‌های رسمی ثانویه جمعیت شناختی سال 1395 به انجام رسید. در روش پژوهش براساس داده های ثانویه رسمی کشور جدول طول عمر تشکیل و امید زندگی برای مناطق روستایی استان‌های کشور محاسبه گردید سپس این مناطق با استفاده از Arc GIS پهنه بندی شدند. بر اساس نتایج تحقیق روستاییان استان تهران در سال 1395 از بهترین وضعیت شاخص امید زندگی در بین استان‌ها برخوردار بودند، مقدار این شاخص برای مردم روستایی استان تهران 60/74، برای زنان روستایی 71/74 و برای مردان روستایی 50/74 سال بود. بدترین وضعیت امید زندگی روستاییان کشور نیز مربوط به استان سیستا‏ن ‏و بلوچستا‏ن بود. به طوری که مقدار امید زندگی روستاییان بدون در نظر گرفتن جنسیت 26/67 سال، امید زندگی زنان روستایی 76/67 سال و برای مردان روستایی 76/66 سال بدست آمد. براساس یافته‌های پژوهش بالاترین امید زندگی در بین همه گروه‌ها و استان‌های مورد مطالعه مربوط به زنان روستایی استان تهران با 71/74 سال و کمترین آن مربوط به مردان روستایی استان سیستان و بلوچستان با 76/66 سال بود. در همه استان‌ها زنان روستایی امید زندگی بیشتری نسبت به مردان روستایی داشتند. در نهایت مردم روستایی استان‌های مختلف کشور از نظر شاخص امید زندگی در سه پهنه خوب، متوسط و ضعیف قرار گرفتند. لذا پیشنهاد می شود برنامه ریزان و سیاست‌گذاران با تخصیص بهینه منابع نسبت به برطرف‌کردن کمبودها و نقصان‌ها در مناطق کمتر برخوردار و بهبود امید زندگی در سایر مناطق اقدامات متناسب را به عمل آورند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Estimating and zoning of life expectancy in rural areas of Iran

نویسندگان English

Shadali Tohidloo 1
gholamreza mojarradi 2
1 Assistant Professor, Agricultural extension, communication and rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
2 Associate professor, Agricultural extension, communication and rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
چکیده English

Life expectancy shows having a better and more appropriate standard of living. As a result, Awareness of the above index in rural areas helps government officials and rural planners in decision making. The aim of this secondary data analysis research was to estimate and zoning of life expectancy in rural areas of Iran in 2016. In the research method, based on the official secondary data of the country, the life expectancy table was created and life expectancy were calculated for the rural areas of the provinces of the country, then these areas were zoned using Arc GIS. Based on the results, Tehran province in terms of villagers’ life expectancy has the best location among all of provinces. The amount of this index in Tehran province was different from 74.60 for all of rural people to 74.71 for rural women and 74.50 years for rural men. The worst situation of villagers’ life expectancy in Iran was related to Sistan and Blochestan province, because, the amount of this index was for all villagers’ people 67.26 and for women 67.76 and finally for men 66.76 years. The highest life expectancy between all groups and provinces, related to Tehran province rural women’s with 74.71 years and the lowest was related to the rural men of Sistan and Baluchestan with 66.76 years. Women had more life expectancy than men in all provinces. Finally, the rural people of different provinces placed in three areas of good, moderate and weak in terms of life expectancy index. Planners and policymakers can take over the elimination of deficiencies and deficits in weak areas and improve life expectancy in other areas of the appropriate actions.

کلیدواژه‌ها English

life expectancy
Rural area
villagers
zoning
Iran
احمدی، ع و شجاعی، م. 1390. برآورد تغییرات امید زندگی در استان چهارمحال و بختیاری در سال‌های -88 – 1384، مجله دانشگاه علوم پزشکی شهر کرد، 13(4): 80-74.
آل عمران، ر.، رحیم زاده ،ف و شکوهی فرد، س. 1398. سنجش سطح توسعه پایدار با کاربرد شاخص توسعه انسانی (مطالعه موردی: استانهای شمال غرب کشور)، فصلنامه توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 1(4): 32-18.
پورملک، ف.، ابوالحسنی، ف؛ نقوی، م؛ محمد، ک؛ مجدزاده، س.ر؛ هلاکویی نایینی، ک و فتوحی، ا. 1386. برآورد امید زندگی مردم ایران به روش مستقیم در سال 1382، مجله علمی- پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک، 10(1): 14-1.
ساسانی پور، م. 1391. پوشش ثبت مرگ و میر بزرگسالان با استفاده از روش موازنه رشد براس در سال 1385: استان های مرکزی و بوشهر، مجله بررسی­های آمار رسمی ایران، 23(2): 254-243.
سرافرازیان، ش.، معتمد، ن.، طهماسبی، ر و امیری، م. 1394. برآورد امید زندگی در بدو تولد در شهرستان‌های استان بوشهر در سال های 1385 و 1390، دوماهنامه طب جنوب، 18(4): 760-751.
سرلک، ا و سواری، ا. 1395. تاثیر عوامل اقتصادی- اجتماعی بر امید زندگی در ایران، فصلنامه مدیریت بهداشت و درمان، 7(3): 15-7.
شایان، ح.،  عرفانی، ز و سجاسی قیداری، ح. 1400. تحلیل رابطه اشتغال زودرس با سطح توسعه انسانی در استان‌های ایران، فصلنامه علمی برنامه ریزی فضایی، 11(4): 120-103.
صفری، ر.، خسروی، ا.، کرمی، م.، عاطفی، ع و آزاد، ا. 1389. امید به زندگی روستانشینان ایران بر اساس داده­های تصحیح شده زیج حیاتی سال 1387، ششمین کنگره اپیدمولوژی ایران، شاهرود، 24ـ22 تیرماه.
عینی زیناب، ح.، شمس قهفرخی، ف.، ساجدی، ع.، خسروی، ا.، زاهدیان، ع.، رضایی قهرودی، ز و نورالهی، ط. 1394. مدل­سازی و پیش­بینی مرگ­و­میر در ایران 1420- 1375، تحقیقات نظام سلامت حکیم، 18(4): 346-336. 
غفاریان شیرازی، ح.، چمن، ر.، قربانی، ع.، حاتمی‌پور، ا.، زاده باقری، ق و جبارنژاد، ع. 1384. برآورد امید زندگی و طول عمر در زنان و مردان روستایی استان کهگیلویه و بویر احمد، ارمغان دانش، 10(38): 88-79.
فرح بخش، م.، ذاکری، ا.، کارآموز، م و ولی زاده، خ. 1390. محاسبه امید زندگی و امید زندگی تعدیل شده با ناتوانی جمعیت استان آذربایجان شرقی در سال 1386، مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، 33(5): 70-66. 
فرشته نژاد، س.م.، اسدی لاری، م.، مرادی لاکه، م.، واعظ مهدوی، م.ر.، متولیان، س.ع و افکاری، م.ا. 1389. برآورد امید زندگی و ارتباط آن با عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت در جمعیت شهری مناطق مختلف شهر تهران در سال1387 (طرح سنجش عدالت در شهر)، طب و تزکیه، 19(77): 40-25.  
فطرس، م.ح.، اکبری شهرستانی، ف و میرزایی، م. 1391. بررسی اثر آزادی اقتصادی بر امید زندگی (مطالعه کشورهای منتخب شامل ایران، با رویکرد داده های تلفیقی)، فصلنامه راهبرد اقتصادی، 1(3): 193-169.
فقیهی، ف.، جعفری، ن.، اکبری ساری، ع.، نجات، س.، مالکی، ف و حسین زاده میلانی، م. 1394. مهمترین عوامل سال­های از دست رفته عمر به علت مرگ زودرس (YLL) در استان قزوین در سال­های 87-1383، مجله تخصصی اپیدمیولوژی ایران، 11(1): 30-20.
فلاح زاده، ح و هادیان، ا. 1385. مقایسه امید زندگی در مردان و زنان استان یزد در سال‌های 1375 و 1382، مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی- درمانی شهید صدوقی یزد، 14(4): 58-55.
قدرتی، ش.، میرزایی، م و قاسمی اردهائی، ع. 1392. بررسی و تبیین جمعیت شناختی نابرابری­های مرگ­و­میر زنان در مناطق شهری و روستایی ایران، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، 8(16): 116-97.   
کاظمیه، ف و ظریفیان، ش. 1393. برآورد امید به زندگی در مردان و زنان روستایی استان آذربایجان شرقی، اولین همایش ملی توسعه پایدار روستایی در افق 1404، اصفهان: شرکت توسعه سازان گردشگری اصفهان، 20 شهریور.
کوششی، م و ترکاشوند مرادآبادی، م. 1396. بررسی انطباق الگوی سنی مرگ­و­میر در ایران با جداول عمر مدل. دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، 3(1): 63-39. 
لطفعلی پور، م.ر.، فلاحی، م.ع و برجی، م. 1390. بررسی تاثیر شاخص­های سلامت بر رشد اقتصادی ایران، مدیریت سلامت، 14(46): 70-57.  
متقی، س. 1393. عوامل مؤثر بر امید زندگی در کشورهای منتخب اسلامی ‌(براساس گروه‌های همگن درآمدی)، فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 14(55): 205-185.
محمدی، ق. 1398. بررسی جغرافیای توسعه یافتگی استان‌های ایران با استفاده از شاخص توسعه انسانی، مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دوردر برنامه ریزی، 10(4): 62-47.
مخیری، ی.، حق ­دوست، ع.ا.، محمودی، م.، اسدی لاری، م.، هاشمی‌نظری، س.س.، طراوت منش، س.، رجایی، ن.، خرمی، ز و هلاکویی نایینی، ک. 1394. برآورد امید زندگی با استفاده از جداول عمر چند کاهشی در شهر تهران طی سال 1389، مجله تخصصی اپیدمیولوژی ایران، 11(2): 68-61.  
مرکز آمار ایران 1397. سالنامه آماری کشور 1395. تهران: مرکز آمار ایران. دفتر ریاست، روابط عمومی و همکاری­های بین­الملل. تاریخ نشر اردیبهشت 1397.
مکیان، س.ن.، طاهرپور، ع و زنگی آبادی، پ. 1395. هزینه های سلامت و امید زندگی در کشورهای اسلامی، فصلنامه سیاست های راهبردی و کلان، 4(13): 40-25.
منصف، ع و شاه محمدی مهرجردی، ا. 1396. بررسی تاثیر عوامل اقتصادی بر امید زندگی کشورهای جهان طی سال‌های 2010- 2002، پایش، 16(5): 574-567.
نصیری، م و ابدی، ع.ر. 1387. برآورد امید به زندگی و محاسبه جدول عمر مدل لوجیت دو پارامتری براس برای زنان در ایران، ندا (نشریه دانشجویی آمار)، 6(2): 50-47. 
نیسی، ع. 1389. شاخص توسعه انسانی در استان‌های ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی علوم بهداشتی، 2(2): 62-55.
یزدانی چراتی، ج.، خاکسار، ش.، خسروی، ف و ذلیکانی، ل. 1393. تعیین و روند تغییرات امید به زندگی مردم شهرستان ساری، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 24(111): 88-85.
Hahn, R. A. & Chattopadhyay, S. K. 2019. Linking studies to assess the life expectancy associated with eighth grade school achievement. Preventive Medicine Reports, 16(December 2019) 1-5. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2019.100980
Lee, J., Sim, J. A., Kim, J. W., Yun, Y. H. 2019. Establishment of Normative Self-Rated Health Status Data and Association between Ideal Life Expectancy and Social Wellness of General Population in Korea. Asian Nursing Research, 13(2) 99-106.
Leon, D. A., Jdanov, D. A., Shkolnikov, V. M. 2019. Trends in life expectancy and age-specific mortality in England and Wales, 1970–2016, in comparison with a set of 22 high-income countries: an analysis of vital statistics data. Lancet Public Health, 4(11) 575–582.
Noah, A. J., Acciai, F., Firebaugh, G. 2016. Understanding the contribution of suicide to life expectancy in South Korea. Demographic Research, 35(July - December 2016) 617-644.
Sarkodie, S. A., Strezov, V., Jiang, Y., Evans, T. 2019. Proximate determinants of particulate matter (PM2.5) Emission, mortality and life expectancy in Europe, Central Asia, Australia, Canada and the US. Science of the total environment, 683(15 September 2019) 489-497.
Seligman, B., Greenberg, G., Tuljapurkar, S. 2016. Convergence in male and female life expectancy: Direction, age pattern, and causes. Demographic Research, 34(January - June 2016) 1063-1074.
Unated Nations Development program. 2018-A. Human development report, Human  development for every one. 1 UN Plaza. New York, NY 10017 USA.98.
Unated Nations Development Program. 2018-B. Human Development Indices and Indicators:
2018 Statistical Update. Briefing note for countries on the 2018 Statistical Update: Iran (Islamic
Republic of). Available at: http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/IRN