راهبردهای توسعه روستایی

برنامه‌ریزی راهبردی بازاریابی گیاهان دارویی در نواحی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان چناران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زری افشار 1
مریم قاسمی 2
خدیجه بوزرجمهری 3

1 کارشناس ارشد دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد

https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.299133.1969
چکیده
یکی از عوامل مهمی که باعث عدم تحقق اهداف توسعه کشاورزی و افزایش تولید و درآمد کشاورزان در کشورهای درحال‌توسعه می‌شود، نارسایی سیستم بازاریابی محصولات کشاورزی است. بر این اساس مطالعه حاضر به شناسایی و اولویت­بندی راهبردهای مطلوب بازاریابی گیاهان دارویی از دیدگاه کشاورزان می‌پردازد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و مطالعه در سال 1398 در شهرستان چناران انجام شده­است. واحد تحلیل کشاورزان تولیدکننده گیاهان دارویی و خبرگان روستایی بوده­است. در این مطالعه از دو ابزار برنامه­ریزی و مدیریت استراتژیک یعنی SWOT و QSPM استفاده شد. براساس مطالعات میدانی و اسنادی، 14 نقطه قوت و فرصت به عنوان مزیت و 24 نقطه ضعف و تهدید به عنوان محدودیت و تنگنای پیش­روی بازاریابی گیاهان دارویی شناسایی گردید. با توجه به امتیاز نهایی در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی 12/2و در ماتریس ارزیابی عوامل خارجی 725/1 ، استراتژی­های «تدافعی» (حداقل-حداقل) مطلوب تشخیص داده­شد. ماتریس برنامه­ریزی استراتژیک کمی در بین 11 راهبرد تدافعی شناسایی­شده، راهبرد «اصلاح نظام بازاریابی گیاهان دارویی در کشور» از طریق شناسایی بازارهای هدف به­منظور حضور مؤثر در تجارت بین­المللی گیاهان دارویی، تعیین کد قابل ردیابی برروی محموله­های صادراتی گیاهان دارویی کشور، ایجاد شرکت­های تخصصی صادرات گیاهان دارویی تعیین درجات و استانداردها به عنوان راهبرد کانونی در اولویت قرارگرفت. بدیهی است اتخاذ سیاست‌ها و راهبردهای مناسب و مبتنی بر شناخت واقع‌گرایانه از وضعیت موجود، می­تواند ضمن استفاده بهینه از منابع موجود (آب و خاک) و تأمین نیاز داخلی به افزایش سهم ایران در تجارت جهانی گیاهان دارویی منجرگردد.

کلیدواژه‌ها

بازاریابی
گیاهان دارویی
SWOT-QSPM
شهرستان چناران
کشاورزان روستایی

موضوعات

عنوان مقاله English

Strategic planning of marketing of medicinal plants in rural areas (Case study: Chenaran county)

نویسندگان English

Zari Afshar 1
Maryam Ghasemi 2
khadijeh bozarjomehri 3
1 Master of Science in Geography and Rural Planning, Ferdowsi University of Mashhad
2 Assistant Prof. of Geography and Rural Planning, Ferdowsi University of Mashhad
3 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده English

One of the important factors that fail to achieve the goals of agricultural development and increase production and income of farmers in developing countries is the inadequacy of the marketing system of agricultural products. The research method is descriptive-analytical and the type of research is applied. The farmers' analysis unit has been producing medicinal plants and rural experts. In this study, two strategic planning and management tools, namely SWOT and QSPM, were used. Based on field and documentary studies, 14 strengths and opportunities were identified as advantages and 24 weaknesses and threats as limitations and bottlenecks in the marketing of medicinal plants. According to the final score in the internal factors evaluation matrix IFE = 2.12 and in the external factors evaluation matrix EFE = 1.725, "defensive" (minimum-minimum) strategies were found to be desirable. Also, with the help of Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM), 11 defensive strategies were prioritized. In the meantime, the strategy of "reforming the marketing system of medicinal plants in the country" by identifying target markets for effective presence in the international trade of medicinal plants, determining a traceable code on the export shipments of medicinal plants, establishing specialized companies for exporting medicinal plants And standards and the like, with a score of 3.758, were prioritized as the focal strategy. Obviously, in this regard, adopting appropriate policies and strategies based on realistic knowledge of the current situation, can lead to an increase in the share of medicinal plants in global markets while making optimal use of available resources (water and soil) and meeting domestic needs.

کلیدواژه‌ها English

Marketing
Medicinal Plants
SWOT-QSPM
Chenaran County
Rural Farmers
ابراهیم‌زاده، ع. و آقاسی­زاده، ع.ا. 1390. تحلیل عامل مؤثر بر گسترش گردشگری در ناحیه ساحلی چابهار با استفاده از مدل راهبردی SWOT. فصلنامه مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، (1) : 107-128.
اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی. 1397. مروری بر روند تجارت گیاهان دارویی، کمیسیون کشاورزی، آب و صنایع غذایی. https://www.mccima.com/
افتخاری، آ.، بریم­نژاد، و. و کاظم نژاد، م . 1392. تأثیر محیط‌های بیرونی بر بازاریابی صنایع تبدیلی لبنی در استان همدان، اقتصاد کشاورزی و توسعه. 22 (88): 91-108.
امیران، ح.، امیران، ز. و امیران، ا. 1394. گیاهان دارویی ایران صنعت و تجارت، تهران.
امیری عقدایی، ف.ا. و زارع زردیینی، ح. 1393. بررسی عوامل موثر بر بهبود و توسعه بازار گیاهان دارویی در ایران (مطالعه موردی: اصفهان)، تحقیقات بازاریابی نوین، 4 (12)، 195-214.
حسینعلی­پور، ا.1390. بازاریابی گیاهان دارویی در ایران، چالش ها و مشکلات، اولین همایش ملی راهبردهای دستیابی به کشاورزی پایدار، اهواز. 5 و 6 خرداد 1390.
حیدرزاده، س،. محمدی، ح.، شاهنوشی، ن.،  و کرباسی، ع.ر.  1395. بررسی عوامل موثر بر سطح مصرف فرآورده های گیاهان دارویی. Agricultural Economics، 10 (2)، 49-68.
خداوردیزاده، م. و محمدی، س. 1396. تعیین مزیت نسبی و ساختار بازار صادرات جهانی گیاهان‌دارویی (مطالعه موردی: رازیانه، بادیان، انیسون و گشنیز). فصلنامه علمی -پژوهشی تحقیقات اقتصاد کشاورزی، 9(34): 153-174.
رشیدی­پور، ا. 1391. بازاریابی و تجارت گیاهان دارویی، همایش ملی فرآورده‌های طبیعی و گیاهان دارویی، بجنورد، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، 5 لغایت 6 مهرماه.
سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی، 1399، آمارنامه کشاورزی، جلد دوم، معاونت برنامه­ریزی و امور اقتصادی.
سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران.  1393. نظام بازاریابی محصولات کشاورزی ایران (تحلیل چالش‌ها و راهکارهای توسعه)، سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران.
شرج شریفی، آ.، بازایی، ق.ع.  و حیدری، ع. 1395. بخش­بندی مشتریان داروهای گیاهی و شناسایی ویژگی­های هر بخش در ایران مبتنی بر الگوی خوشه بند.  سیاست­گذاری پیشرفت اقتصادی، 4 (1)، 141-174.
ضرابی، ا. و محبوب­فر، م.ر. 1392. کاربرد مدل SWOT- QSPM در تدوین استراتژی توسعه گردشگری شهر کاشان، برنامه­ریزی فضایی(جغرافیا)، 3(4):37-58.
عابدینی، ع .، ایرانی، ح.ر.  و یزدانی، ح.ر. 1398. مسایل کانال بازاریابی داروهای گیاهی از منظر شرکتهای پخش دارو، مجله دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران، (پیاورد سلامت)، 13 (6): 450-462.
عابدینی، ع.،  ایرانی، ح.ر و یزدانی، ح.ر. 1399. مشکلات کانال بازاریابی داروهای گیاهی از دیدگاه تولیدکنندگان: یک تحقیق کیفی. مدیریت اطلاعات و سلامت. 17 (74): 173-180.
فال­سلیمان، م. و صادقی، ح.­ا. 1392. تحلیل توانمندی‌های بخش کشاورزی استان خراسان جنوبی در راستای توسعه‌ی پایدار با استفاده از مدل  SWOT. جغرافیا و توسعه، 11(30):  139 – 156.
قاسمی، م.، علیزاده، ل. وقندهاری، ا. 1397. تدوین استراتژی­های توانمندسازی روان­شناختی زنان روستایی با استفاده از ابزارهای مدیریت استراتژیک SWOT-QSPM. زن در توسعه و سیاست، 16(1): 79-109.
قره­باغی، س. و واعظی، ج. 1398. معرفی گیاهان دارویی منطقه­ی کاهو، استان خراسان رضوی، ششمین همایش ملی گیاهان طب سنتی و کشاورزی ارگانیک. مرداد 1398.
کشفی‌بناب.، ع.ر. 1389. مزیت نسبی اقتصادی کشت و تجارت گیاهان دارویی در ایران و ارزش آن دربازارهای جهانی. بررسی‌های بازرگانی، 8(44): 67- 78.
مجاوریان، م.، احمدی­کلیجی، س. و امین روان، م. 1394. تعیین بازارهای هدف صادراتی گیاهان دارویی ایران. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 46 (4): 729-737.  
مرادی، ف. 1390. نگاهی جامع به مدیریت استراتژیک تاریخچه، مدل­ها، ابزارها، مکاتب، رویکردها و مفاهیم نوین، سازمان مدیریت صنعتی، تهران.
مرکز آمار ایران.1390. سرشماری عمومی نفوس و مسکن، شناسنامه آبادی‌. قابل دستیابی در:https://www.amar.org.ir/ /. آخرین تاریخ دسترسی: 6 بهمن 1400.
مرکز آمار ایران، سالنامه آماری استان خراسان رضوی، 1398، قابل دستیابی در:https://www.amar.org.ir/ /. آخرین تاریخ دسترسی: 16 آذز 1400.
مقصودی، ش. 1390.گیاهان دارویی(کشت، فناوری، بازاریابی و فروش) همراه با اطلس رنگی. چاپ اول انتشارات آقای کتاب.
مقیسه، س. و سلیمانی، ا. 1389. تولید تجارت و صادرات گیاهان دارویی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی، 1-11.
مهدی­پور، ا.، صدرالاشرفی، م. و کرباسی، ع. ر. 1384. بررسی بازاریابی محصول سیب‌زمینی در ایران، علوم کشاورزی، 11(2): 121-131.
میرحسینی، م. و سابقی، ح. 1387. بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران، سایت گیاهان دارویی.
میرزایی، ح.ا. و ابراهیمی منفرد، ک.م. 1390. گیاهان دارویی بسته‌بندی و بازاریابی، چاپ اول انتشارات علم کشاورزی ایران.
نیاکان­لاهیجی، ع.، حسنی فخرآبادی، م.ر. و  محمدجانی، ا.  1383. راهنمای مطالعه بازار و بازاریابی در امکان‌سنجی طرح‌های صنعتی، چاپ اول، انتشارات بانک صنعت و معدن.
نیرومنش، ا.، سلجوقیان­پور، م. و بهارلویی، ا. 1386.  بازاریابی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه پایدار. شیرین­بیان، 4.
هاشمی­نژاد، ا.ا. و بهادری، ا. 1387. شناخت گیاهان دارویی. ویرایش اول، تهران، انتشارات فرهیختگان دانشگاه.
وجدانی، ح.ر و سلگی، م. ۱۳۸۴. امکانات و محدودیت‌ها در زمینه گیاهان دارویی. بررسی اقتصادی، همایش ملی توسعه پایدار گیاهان دارویی.
یزدانی، د. و شهنازی، س. 1389. تولید و تجارت گیاهان دارویی در ایران و جهان. سایت گیاهان دارویی.
Craker, L. E. 2007. Medicinal and Aromatic Plants—Future Opportunities. Reprint from: Issues in new crops and new uses, ASHS Press, 248-257.
De Silva, T., 1997, Industrial utilization of medicinal plants in developing countries. Medicinal plants for forest conservation and health care. FAO, Rome, 34-44.
Dubey, N. K., Kumar, R., & Tripathi, P. 2004. Global promotion of herbal medicine: India's opportunity. Current science, 86(1), 37-41.
https://www.intracen.org/itc/sectors/medicinal-plants/(ITC)
Lubbe, A., & Verpoorte, R., 2011. Cultivation of medicinal and aromatic plants for specialty industrial materials. Industrial Crops and Products, 34(1), 785-801.
Roosta, R. A., Moghaddasi, R., & Hosseini, S. S. 2017. Export target markets of medicinal and aromatic plants. Journal of applied research on medicinal and aromatic plants, 7, 84-88.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما