ارزیابی استراتژی‌های سازگاری جوامع روستایی سیستان در برابر طوفان‌های گرد و غبار سیستان با رویکرد ترکیبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

ستان و بلوچستان ، سراوان ، خلیج فارس 9

10.22048/rdsj.2026.571024.2266
چکیده
تغییرات اقلیمی و تنش‌های هیدروپلیتیکی، منطقه سیستان در جنوب شرقی ایران را به یکی از کانون‌های بحرانی طوفان‌های گرد و غبار تبدیل کرده است که سکونت‌پذیری جوامع روستایی را به شدت تهدید می‌کند. این پژوهش با هدف پاسخ به دوگانه «ماندن یا رفتن»، به ارزیابی و رتبه‌بندی استراتژی‌های سازگاری در برابر این مخاطره محیطی می‌پردازد. روش‌شناسی تحقیق مبتنی بر یک رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره ترکیبی (Hybrid MCDM) است. داده‌های پژوهش از طریق یک پنل تخصصی متشکل از ۱۵ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی در سال 1404 گردآوری شد. ابتدا با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله‌مراتبی فازی، وزن ۴ معیار و ۱۱ زیرمعیار تعیین گردید و سپس ۶ استراتژی سازگاری با روش تاپسیس فازی(Fuzzy TOPSIS) اولویت‌بندی شدند. یافته‌ها نشان داد که زیرمعیارهای «کاهش بیماری‌های تنفسی» (با وزن نهایی 161/0) و «وابستگی به حمایت‌های دولتی» (با وزن نهایی 140/0 ) بیشترین اهمیت را در تصمیم‌گیری دارند. نتایج رتبه‌بندی نهایی حاکی از یک تغییر پارادایم بنیادی در منطقه است؛ استراتژی «معیشت جایگزین غیرکشاورزی» در رتبه نخست (627/0=CCi) و پس از آن «مهاجرت دوره‌ای» (551/0=CCi) قرار گرفت، در حالی که «کشاورزی هوشمند» ((187/0=CCi) به دلیل محدودیت شدید منابع آبی، در رتبه آخر جای گرفت. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که اصرار بر الگوهای کشاورزی‌محور در سیستان نوعی «سازگاری نامناسب» است. به عنوان یک پیشنهاد کاربردی و عملیاتی، سیاست‌گذاران باید به جای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های کشاورزی از دست‌رفته، اقدام به راه‌اندازی بازارچه‌های مرزی خردِ معاف از مالیات برای روستاییان، توسعه تعاونی‌های صنایع دستی زنان، و تخصیص هدفمند اعتبارات دولتی به مشاغل خدماتی نمایند تا امنیت جمعیتی در نوار مرزی حفظ گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Assessment of Adaptation Strategies of Rural Communities against Dust Storms in Sistan: A Hybrid MCDM Approach

نویسنده English

Mohammad Reza Sasouli
Department of Economics, University of Saravan, Sistan and Baluchestan, Iran
چکیده English

Climate change and hydropolitical tensions have transformed the Sistan region in southeastern Iran into a critical hotspot of dust storms, severely threatening the habitability of border rural communities. Addressing the “stay or leave” dilemma, this study evaluates and ranks adaptation strategies using a hybrid Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) approach. Data were obtained from a panel of 15 academic and executive experts in 2025. First, the weights of 4 criteria and 11 sub-criteria were determined using Fuzzy AHP, followed by the prioritization of 6 strategies using Fuzzy TOPSIS. The findings revealed that “Respiratory Health” (weight: 0.161) and “Dependence on Government Support” (weight: 0.140) carried the highest importance. The final ranking indicates a fundamental paradigm shift; “Non-farm Livelihood” ranked first (CCi=0.627), followed by “Circular Migration” (CCi=0.551), whereas “Climate-Smart Agriculture” ranked last (CCi=0.187) due to severe water scarcity. The study concludes that persistence in agrarian models in Sistan represents “maladaptation.” As a practical implication, rather than investing in lost agricultural infrastructure, policymakers should establish tax-free micro-border markets for villagers, develop women’s handicraft cooperatives, and reallocate state funds toward service-sector employment to secure border demographics.

کلیدواژه‌ها English

Dust Storms
Rural Adaptation
Sistan