تحلیل اثرات طرحهای کوچک محلی مهار و انتقال آب بر اقتصاد روستایی (مطالعه موردی: شهرستان نیشابور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد،

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی

چکیده
امروزه آب یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های قرن حاضر است و منشأ بسیاری از تحولات جهان محسوب می شود. از آنجایی‌که پراکنش منابع آب و نزولات عموما متناسب نمی‌باشد، ذخیره‌سازی و انتقال در مقیاس خرد و نیز بین حوضه‌ای آب در قالب طرح‌های آبی برای جمع‌آوری، انتقال برای توسعه موزون فعالیت‌های انسانی لازم است. لذا استفاده بهینه و درست از منابع آبی و جلوگیری از هدررفت آن‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است. پژوهش حاضر به دنبال شناسایی مهمترین تأثیرات طرح‌های کوچک‌مقیاس محلی مهار و انتقال آب بر توسعه اقتصاد روستایی در قلمرو شهرستان نیشابور و شناسایی مشکلات پیش روی آنها می‌باشد. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است. تعداد نمونه ها 165 سهم بر آب استخر یا بند می‌باشد که با استقاده از فرمول N0 با توجه به تعداد سهامداران آب تعیین شد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، ایجاد طرح‌های کوچک‌مقیاس و محلی مهار و انتقال آب باعث افزایش سطح توان اقتصاد روستایی خصوصا در بخش کشاورزی شده است. چرا که راندمان و مساحت اراضی زراعی و باغی بعد از ایجاد طرح‌های کوچک‌مقیاس و محلی مهار و انتقال آب به طور معناداری افزایش یافته اند. همچنین مشکلاتی نظیر اختلاف بر سر تقسیم آب، تخریب به‌وسیله افراد غریبه و کمبود سرمایه، ضعف همکاری مالکین و تأمین بودجه، عدم ایمن‌سازی، سامان‌دهی آب‌های سطحی و مشکلات مالی نیز در این زمینه وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the effects of small local projects on water control and transfer on the rural economy (Case study: Neishabour city)

نویسندگان English

Hamid Shayan 1
Maryam Ghasemi 2
Hooreye Havayi 3
1 Professor of Geography and Rural Planning, Ferdowsi University of Mashhad
2 Assistant Professor of geography and Rural Planning, Ferdowsi University,
3 Master of Geography and Rural Planning
چکیده English

Today, water is one of the greatest challenges of the present century and is the source of many changes in the world. Since the distribution of water resources and rainfall is generally disproportionate, storage and transfer on a micro scale, as well as between water basins in the form of water schemes for collection, transmission is necessary for the balanced development of human activities. Therefore, the optimal and correct use of water resources and preventing their loss is very important. The present study seeks to identify the most important effects of small-scale local projects of water control and transfer on the development of rural economy in the territory of Neishabour city and identify the problems facing them. The research method is descriptive-analytical. The number of samples is 165 shares per pool water or dam, which was determined by using formula N0 according to the number of water shareholders. According to the obtained results, the creation of small-scale and local plans to control and transfer water has increased the level of power of the rural economy, especially in the agricultural sector. Because the efficiency and area of agricultural and garden lands have increased significantly after the creation of small-scale and local plans for water control and transfer. There are also problems such as disputes over water sharing, destruction by strangers and lack of capital, poor cooperation between owners and funding, lack of security, surface water management and financial problems in this area

کلیدواژه‌ها English

: Water control
water transfer
rural economy
small-scale projects
rural areas
اسدی، ع.، نادری مهدیی، ک. 1388. کشاورزی پایدار (رشته ی علوم کشاورزی)، چاپ اول انتشارات دانشگاه پیام نور، تهران. 200ص. 
بروشکه، ا.، نمکی، م.، و باقریان، ر. 1394. بررسی و ارزیابی روش سنتی استفاده از پروژه های کوچک منابع آب در استان آذربایجان غربی، نشریه ترویج و توسعه آبخیزداری، 3(10) : 15-20. 
بشری، ه.، کاوسی، م . و دلفاردی، ص. 1391. روش های سنتی استحصال آب باران در سیستان و بلوچستان، اولین همایش ملی سامانه های سطوح آبگیر باران، 22-23 آذر، مشهد.
 پرویزی، ع. 1393. تعیین اثرات ناشی از سد شاه قاسم یاسوج از دیدگاه روستاییان بهره بردار، پایان­نامه کارشناسی ارشد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
جهاد دانشگاهی مشهد. 1389.  مطالعات برنامه آمایش استان خراسان رضوی، تحلیل و ارزیابی موقعیت طبیعی و محیط زیستی(آبهای سطحی و زیرزمینی)، محدوده مطالعاتی نیشابور.
حقایقی مقدم، س ا.  و علیزاده، ا. 1392.  تحلیل و توسعه روش تعیین ساعت کارکرد مجاز چاهای کشاورزی در استان خراسان رضوی مطالعه موردی دشت نیشابور،  نشریه آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی)، 28 (4): 660 -649.
دهقانیان، س.، عوض کوچکی و کلاهی اهری، ع. (ترجمه). 1385. جغرافیای کشاورزی.  جاسبرسینگ، اس.اس دیلون. دانشگاه فردوسی مشهد. 659 ص.
زارعی دستگردی، ز. 1390.  بحران کمبود آب در ایران، زمینه ساز پارادایم نوین در نظام های بهره برداری از منابع آب کشاورزی در راستای توسعه پایدار، اولین همایش ملی راهبردهای دستیابی به کشاورزی پایدار، اهواز، 5 خرداد.
طاهری صفار، م.، شاهنوشی فروشانی، ن. و ابوالحسنی، ل. 1394. ارزیابی اثرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی احداث سد بار نیشابور، جغرافیا و مخاطرات محیطی، (15):  146-127.
عباسی، ح. 1392.  تحلیلی بر اثرات اجرای طرح های مهار آبهای سطحی بر توسعه مناطق روستایی(مطالعه موردی: دهستان درام و چورزق شهرستان طارم)، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه زنجان، دانشکده علوم انسانی.
عبدی، پ. 1384. ارزیابی عملکرد اقتصادی سازه های کوچک تأمین آب کشاورزی احداث شده در استان زنجان، مجله علوم آب و خاک،  19 (2): 301-315.
فراهانی، ح. و بسطامی، ج. 1392.  بررسی اثرات اقتصادی احداث سد تالوار بر روستاهای پیرامون، دومین همایش ملی توسعه پایدار کشاورزی و محیط زیست سالم، 20 شهریور، همدان.
کدیور، ع. و سلیمانی، س. 1396.  مدیریت منابع آب ایران، انتشارات دانشگاه پیام نور. 8 ص
کردوانی، پ. 1383.  منابع و مسائل آب در ایران، جلد اول آب­های سطحی و زیرزمینی و مسائل بهره برداری از آن­ها،  انتشارات دانشگاه تهران.
کردوانی، پ. ، موغلی، م. وحامد فرضی. 1391. ارزیابی سد خاکی لاور بر آب­های زیرزمینی دشت لاور فین(بندرعباس)، فصلنامه جغرافیای طبیعی، 5 (15): 1-8.
کوشکی، س. و برزو، ف. 1394. مطالعه تطبیقی روش­های کوچک مقیاس جمع آوری آب باران برای اهداف کشاورزی در کشورهای آفریقایی و ایران، دومین همایش ملی راهکارههای پیش روی بحران آب در ایران و خاورمیانه، 2 دی، شیراز.
محمدخان، ش.، نرمانشیری، ف. و اعتمادی، پ. 1390. روش های سنتی تأمین آب جهت خودکفایی کشاورزی از طریق سامانه های دکار و هوتک (مطالعه موردی: منطقه دشتیاری سیستان و بلوچستان)، همایش بین المللی دانش سنتی مدیریت منابع آب، 2 اسفند، یزد.
مرادی، ح.، بشری، م. ، حیدری، ف. و میری، غ. 1389. تبیین و ارزیابی سازه های آبی در منطقه سیستان، سومین همایش ملی مدیریت شبکه های آبیاری و زهکشی، 1 اسفند، اهواز.
ملکی، م.، همتی، م. و همتی، ا. 1395. روش­های سنتی و نوین استحصال آب باران در مناطق خشک و نیمه خشک، پنجمین سامانه سطوح آبگیر باران، پنجمین همایش ملی سامانه های سطوح آبگیر باران ، 4 اسفند، گیلان.
مهدوی، م.، ضیانوشین، م. م. و رمضان­زاده لسبوئی، م. 1389.  توسعه پایدار کشاورزی (زراعت و باغداری) با تاکید بر پایداری منابع آبی (مطالعه موردی: دهستان کوهین همدان)، فصلنامه جغرافیا، 4 (13)، 166-143.
مهدوی، م. 1374. مقدمه­ی بر جغرافیای روستایی ایران، انتشارات سمت، تهران. 224ص.
یاسوری، م. 1386.  مقدمه ای بر اقتصاد روستایی با تاکید بر بخش کشاورزی، انتشارات به نشر. 244ص.
یعقوبی فرانی، ا.، ایزدی، ن. وعطایی، پ. 1394. ارزیابی تأثیرات اجتماعی- اکولوژیکی احداث سد فدامی بر توسعه کشاورزی منطقه، جغرافیا و توسعه، 43: 91-112.
Abrishamchi, A., and Tajrishi, M. 2005. Interbasin water transfer in Iran. In Water conservation, reuse, and recycling: proceeding of an Iranian American workshop (pp. 252-271). Washingon, DC: The National Academies Press.
Ashraf, M., Kahlown, M. A., and Ashfaq, A. 2007. Impact of small dams on agriculture and groundwater development: A case study from Pakistan. Agricultural Water Management, 92: 90-98.
Brown, N. 2002. Towards Sustainable Agriculture, Apilot set of indicators, Ministry of Agriculture Fisheries and Food china, the 8th international conference on rainwater.
Ejaz, N., Naeem, U. A., Shahmim, M. A., Elahi, A., and Khan, N. M. 2016. Environmental impacts of small dams on agriculture and ground water development: A case study of khanpur dam, Pakistan. Pakistan Journal of Engineering and Applied Sciences.
Mudzengi, B. K., Ejide, B., Tamuno, S. O., Iroh, W. O., Muchenje, F., Moruff, M., and Salam, A. 2012. An assessment of the socio-economic impacts of the construction of Siya dam in the Mazungunye area: Bikita district of Zimbabwe. Journal of Sustainable Development in Africa, 14(4): 1-17.
Rahmato, D. 1999. Water resource development in Ethiopia: Issues of sustainability and participation. Forum for Social Studies.
Van Rompaey, A. J., Govers, G., and Puttemans, C. 2002. Modelling land use changes and their impact on soil erosion and sediment supply to rivers. Earth surface processes and landforms, 27(5): 481-494.
Wang, Q. G., Du, Y. H., Su, Y., and Chen, K. Q. 2012. Environmental impact post-assessment of dam and reservoir projects: a review. Procedia Environmental Sciences, 13: 1439-1443.