تعیین مهمترین عوامل اکولوژیکی موثر بر پراکنش درختچه سماق جهت اشتغال‌زایی بهره‌برداران مراتع شهرستان مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، خراسان رضوی

2 استادیار گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، خراسان رضوی

3 استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع‌طبیعی خراسان‌ضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد. ایران

چکیده
با توجه به اهیمت اقتصادی و دارویی گونه سماق؛ هدف از تحقیق حاضر تعیین مهم‏ترین عوامل اکولوژی موثر بر پراکنش و رشد این گیاه در رویشگاه‌های طبیعی آن در مراتع شهرستان مشهد می‌باشد. نمونه‌برداری به روش سیستماتیک - تصادفی و تعداد 3 ترانسکت در هر رویشگاه و در طول هر ترانسکت 10 پلات و در هر پلات پارامترهای پوشش گیاهی اندازه‌گیری شد. خصوصیات خاک از پلات ابتدایی و انتهایی هر ترانسکت نمونه‌برداری انجام گرفت. تحلیل‌های آماری با استفاده از نرم افزار R و آزمون تجزیه واریانس انجام گردید. برای تعیین عوامل محیطی موثر بر پراکنش عوامـل محیطـی از روش آنالیز مؤلفه‌های اصلی (PCA) استفاده شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که فاکتورهای درصد شن، رس، سیلت و بافت خاک و هم‏چنین فاکتورهای درصد و جهت شیب اختلاف معناداری وجود ندارد و در کل این 6 فاکتور به‏‎عنوان مهم‏ترین عوامل اکولوژیکی موثر در پراکنش گونه سماق می‌باشد. بیش‏ترین جهت پراکنش گونه جهت‌های شرقی و جنوب‌شرقی، بافت خاک لومی، درصد شیب بین شیب‌های30 تا 37 درصد و درصد شن خاک بین 42 تا 46 درصد، درصد سیلت خاک بین 37 تا 44 درصد و درصد رس خاک بین 13 تا 19درصد می‌باشد. بین فاکتورهای ارتفاع از سطح دریا، متوسط بارندگی سالانه، هدایت‌‏الکتریکی (Ec)، کربن‌آلی، فسفر، پتاسیم، آهک، اسیدیته، دمای متوسط سالانه، دمای ماکزیمم و مینیمم سالانه در بین رویشگاه‌های مورد بررسی در سطح یک درصد اختلاف معناداری وجود دارد؛ به‌عبارتی دیگر این عوامل در بین رویشگاه‌های مورد بررسی اختلاف دارند و باعث تفکیک رویشگاه‌های گونه شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigation of the most important ecological factors affecting the distribution of the Rhus coriaria in order to create employment for the farmers of the Rangeland of Mashhad city

نویسندگان English

Javad Tayranian Karimian 1
Jalil Farzadmehr 2
Reza Yari 3
1 M.Sc. Graduated, Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture, University of Torbat Heydarieh
2 Assistant Professor, Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture, university of Torbat-Heydarieh, Khorasan-Razavi, Iran
3 Assistant Professor, Khorasan-e-razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Mashhad, Iran.
چکیده English

With the importance of medicinal and economic of shrubs Rhus coriaria, the aim of this study was to determine the most important ecological factors affecting its distribution in its natural habitats in Mashhad rangelands. Sampling was done by systematic-random sampling method with 3 transects and 10 plots per transect and vegetation parameters and environmental factors were measured. Soil properties were sampled from the beginning and end of each transect. Statistical analyzes were performed using R software and analysis of variance, considering the normality of the data. Principal component analysis (PCA) was used to investigate the distribution of environmental factors. Results of analysis of variance of measured factors showed that there were no significant differences between percentages of sand, clay, silt and soil texture as well as percent and slope factors. Mostly distributed in eastern and southeast oriental species, loamy soil texture, slope percentage between slopes of 30-37% and soil sand percentage between 42-46%, The silt percentage is between 37 and 44% and the clay content is between 13 and 19%. The results showed that among the factors of height, annual rainfall, electrical conductivity, carbon, phosphorus, potassium, lime, acidity, mean annual temperature, there was a significant difference between the studied sites at 1% level of annual maximum and minimum annual temperature; In other words, these factors are not the most important factors of species distribution and they only differ among the studied habitats and cause differentiation of species.

کلیدواژه‌ها English

Principal component analysis
Sustainable development
Medicinal plants
Mashhad Rangeland
احمدی، ا.، قصریانی، ف.، بیات، م.، احمدی، ا.، زارع، ن. 1392. بررسی تیمارهی مختلف تقلید چرای علوفه روی تولید و شادابی گونه Bromus tomentellus (مطالعه موردی: مراتع قره­باغ استان آذربایجان غربی). فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران. 20(2): 320-332.   https://doi.org/10.22092/ijrdr.2013.5767
افتخار، ف.، لعل­منفرد، ع. و عزیزیان، د. 1380. مطالعه اثرات ضد میکروبی سماق Rhus coriaria. مجله پژوهش و سازندگی، ۵۲: ۹۲-۹۵.
جعفری حقیقی، م. 1382. روش­های تجزیه خاک- نمونه­برداری و تجزیه­های مهم فیزیکی و شیمیایی با تأکید بر اصول تئوری و کاربردی. انتشارات ندای ضحی. 236ص.
جهانتاب، ا.، شرافتمندراد، م.، فتاحی، ب.، کرمی­برزآباد، ر.، و آفریگان، آ. 1394. بررسی برخی خصوصیات فردی گونه دارویی آوندول (SmyrniumcordifoliumBoiss)در منطقه بویراحمد. نشریه فیزیولوژی محیطی گیاهی، 39(3): 55-65.
خلیلیان، ص. و  طاهری، ع. 1380. تحلیل اقتصادی طرح‌های مرتع‌داری در استان مرکزی. مجموعه مقالات دومین سمینار ملی مرتع و مرتع‌داری در ایران. صفحات 33-24.
ذاکری، ا.، اسدپور، ر.، سلطانس­پور، م.، طاووسی، س. 1397. ارزیابی رویشگاه­های Atriplex lentiformis در استان عرمزگان به روش آنالیز مؤلفه­های اصلی (PCA).  هفتمین کنفرانس ملی مرتع و مرتعداری، 18-19 ارزدیبهشت ماه 1397. تهران، ایران.
رزاقی کمرودی، ش. و اکبرزاده، م. 1381. حفظ و بقاء گونه‌های مهم مرتعی با استفاده از گرده‌افشانی زنبورعسل در مراتع ییلاقی استان مازندران. فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 8(2):1-5. https://doi.10.22092/ijrdr.2001.119889
رضایی­پور، م.، جهانی، ح.، حسینی، م.، میرزایی، ج. و جعفری، ق. 1392. بررسی اکولوژیکی درختچه سماق (Rhus coriaria) در غرب ایران. مجله پژوهش­های گیاهی،  26(4): ۴۴۴-۴۵۲.
روان‏بخش، ه .1392 . مطالعه اکولوژیک رویشگاه‏های سماق (Rhus coriaria)  درالبرز مرکزی جنوبی. سومین همایش ملی پژوهش‏های محیط‏زیست و کشاورزی ایران. 22 مرداد، تهران.
ساغری، م.، شاهرخی، ح.، رستم­پور، م.، عشقی­زاده، م. 1395. بررسی عوامل توپوگرافی مؤثر بر خصوصیات رشد و استقرار درختچه سماق(Rhus coriaria)  در مراتع حوزه آبخیز شرق کشور (مطالعه موردی: حوزع آبخیز کاخک در شهرستان گناباد). حفاظت زیست­بوم گیاهان، 4(9): 133-150.
سالاریان، ع.، متاجی، ا.، ایران­منش،ی. 1386. بررسی نیاز رویشگاهی گونه بادامک (Amygdalus scoparia Spach.) در جنگل های زاگرس (مطالعه موردی: رویشگاه کره‌بس، استان چهارمحال و بختیاری). تحقیقات جنگل و صنوبر ایارن. 16(4): 528-542.
قاسمی­خلیل­آباد، م، حشمتی، غ. و یگانه بدرآبادی، ح. 1395. معرفی سماق (Rhus coriaria) به‎عنوان یک گیاه دارویی. دومین کنفرانس ملی و اولین کنفرانس بین‎المللی محیط­زیست و توسعه روستایی، 17 شهریور، تهران.
مظفریان، و. 1375. فرهنگ نام­های گیاهان ایران، لاتین، انگلیسی، فارسی. انتشارات موسسه فرهنگ معاصر. 593 ص. 
میرآزادی، ز.، پیله­ور، ب. 1392. بررسی تأثیر برخی عوامل بوم­شناختی بر گسترش رویشگاه­­های گونه درختچه­ای "مورد" در استان لرستان. 1392. بوم­شناسی جنگل­های ایران، 1(2): 1-11.
میرزایی، ح.، نادری،م.، مصلح آرانی،ا.، حیدری،م.، جعفرزاده،ع. 1396. بررسی برخی عوامل مؤثر بر پراکنش گونه شن(Lonicera nummulariifoliaJaub. &Spach)  در جنگل‌های زاگرس. مجله علمی پژوهشی اکولوژی کاربردی. 6(4): 1-15. ‎https://doi.10.29252/ijae.6.4.1
میرزایی­موسی­وند، الف.، قربانی، الف.، زارع­چاهوکی، م.، کیوان­بهجو، ف. و سفیدی، ک. 1395. عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش رویشگاه گونه PrangospabulariaLindl.. مجله حفاظت زیست بوم، 4(8): ۱۵۹- ۱۷۴.
Abd El-Ghani, M.M. and Amer, W.M., 2003. Soilvegetation relationships in a coastal desert plain of southern Sinai, Egypt. J. Arid Environ., 55: 607-628. https://doi. 10.1016/s0140-1963(02)00318-x
Wei,Q. L., Liu, X. J., Ajmal Khan, M. and Gul, B., 2008. Relationship Between Soil Characteristics And Halophytic Vegetation In Coastal Region n Of North China. Pak. J. Bot., 40(3): 1081-1090.