ارزیابی تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر سیلاب (مطالعه موردی: روستای زشک مشهد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیز- گرایش سیلاب و رودخانه، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد

3 استاد گروه جغرافیای انسانی و آمایش دانشگاه شهید بهشتی

چکیده
مخاطرات طبیعی همچون سیل از خسارت بار ترین پدیده­ها محسوب می­شوند که نیازمند توجه بیشتری هستند. روستا­های در معرض خطر سیل  همچون زشک باید پایداری بیشتری داشته باشند تا بتوانند خطرات و خسارات احتمالی سیل را به حداقل ممکن برسانند. یکی از مهم­ترین راهبرد­هایی که امروزه برای کاهش خسارات سیل در نظر گرفته می­شود بحث تاب­آوری جوامع می­باشد که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است. روش تحقیق حاضر توصیفی- تحلیلی “پیمایشی” است و جامعه آماری 728 خانوار ساکن روستا زشک می­باشند. حجم نمونه با توجه به تعداد 728 خانوار جمعیت روستا های زشک، با استفاده از فرمول کوکران حدود 102 نفر برآورد شد، و 102 پرسشنامه در قالب طیف 5 گزینه ای لیکرت تهیه شد. در این پرسشنامه تاب­آوری کلی روستا مورد بررسی قرار گرفته است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای Excel  وSPSS  انجام شده، برای تعیین سطح نرمال بودن داده­ها از آزمون های چولگی و کشیدگی و جهت پاسخ به فرضیه تحقیق از آزمون تی تک نمونه­ای استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که وضعیت  تاب­آوری روستای زشک با توجه به نظر اکثریت ساکنین منطقه در حد متوسط است و در این بین ابعاد زیرساختی، نهادی و سازمانی، اقتصادی، با میانگین اختلاف دارند و میزان این ابعاد کمتر از حد میانگین است و در وضعیت نامطلوب قرار دارند. میزان بعد تاب­آوری اجتماعی بیشتر از حد میانگین است و دارای وضعیت مطلوبی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluating the resilience of rural habitats against flooding (Case study: Zoshk village of Mashhad)

نویسندگان English

Maryam Bhyarfard 1
Mohammad Taghi Dastorani 2
Ali Akbar Anabestani 3
1 MSc graduate of Watershed Sciences and and Engineering (River and flood), Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad
2 Professor, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad
3 Faculty of Natural Resources and Environment- Ferdowsi University of Mashhad,
چکیده English

Natural hazards such as floods are one of the most damaging phenomena that require more attention. Villages exposed to flooding, such as Zoshk, should be more stable in order to minimize possible flood risks and damages. One of the pivotal strategies currently under consideration for mitigating flood damages is enhancing the resilience of communities, a focus that has been thoroughly assessed in this research. The research method is descriptive-analytical "survey" and the statistical population is 728 households living in Zoshk village. According to the number of 728 households in Zoshk villages, the sample size was estimated to be 102, using Cochran's formula, therefore the number of 102 questionnaires were prepared in the form of a 5-point Likert scale. questionnaires, the overall resilience of the Data analysis was carried out using Excel and SPSS software. To determine the level of normality of the data, skewness and kurtosis tests were used, and to answer the research hypothesis, one-sample t-test was used. The results of the research showed that the resilience of Zoshk village is average according to the opinion of the majority of the residents of the region and in between, the infrastructural, institutional and organizational dimensions, and economic, varies from the average and the amount of these dimensions are less than the average, means they are in an unfavorable situation. The dimension of social resilience is higher than the average and has a favorable condition.

کلیدواژه‌ها English

Flood
Resilience indices
Sustainability
Zoshk village
Rural habitats
 پودینه، م.، و یادگاری فر، ف. (1398). بررسی و سنجش میزان تفاوت تاب آوری جوامع شهری و روستایی در برابر مخاطرات طبیعی مطالعه موردی شهرستان زاهدان. کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، 7(1 )، 179-203. https://doi: 20.1001.1.2345332.1398.7.1.9.7
حجازی زاده، ز. اکبری، م. ساسانپور، ف. حسینی، ع. محمدی، ن. (1401). بررسی اثرات تغییر اقلیم بر بارش‌های سیل آسا در استان تهران. مدل سازی و مدیریت آب و خاک. 2(2)، 87-105. https://doi: 10.22098/MMWS.2022.9958.1075
خالدی، ش.، و قهرودی تالی، م.، و فرهمند، ق. 1398. سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری مناطق شهری در برابر سیلاب های شهری (مطالعه موردی: شهر ارومیه). توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 1(2)، 1-15 10.52547/SDGE.2.3.169. https://doi:
خسروی مال امیری، ح. سلیمانی، ح. غفاری، ر. و خادم الحسینی، ا. (1399). ارزیابی و رتبه‌بندی شاخص‌های تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ایذه-بخش دهدز). فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، 10(31)، 297-311.‎ https://doi: 20.1001.1.22286462.1399.10.39.48.5
سیداخلاقی، س.، و طالشی، م. (2018). ارتقاء تاب‌آوری جوامع محلی، مورد مطالعه: حوضه آبخیز حبله‌رود، راهبرد آینده مقابله با خشکسالی. طبیعت ایران، 3(3)،60-68.‎ https://doi: 10.22092/IRN.2018.116783
شریفی نیا، ز. (1398). ارزیابی میزان تاب آوری اجتماعی نواحی روستایی در برابر سیلاب با استفاده از مدل FANP و WASPAS (مطالعه موردی: بخش چهاردانگه شهرستان ساری). جغرافیا و مخاطرات محیطی، 8(30 )، 1-26.  https://doi: 10.22067/GEO.V0I0.78724
مودودی ارخودی، م.، برومند، ر.، اکبری، ا. (1399). تبیین تاب آوری مناطق روستایی در برابر مخاطرات طبیعی با تاکید بر سیلاب. مخاطرات محیط طبیعی 9(23): 151-172.  https://doi: 10.22111/JNEH.2019.30067.1525
نوری، س.، سپهوند، ف. (2016). تحلیل تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی دربرابر مخاطرات طبیعی با تأکید بر زلزله (مورد مطالعه: دهستان شیروانِ شهرستان بروجرد). پژوهشهای روستائی، 7(2): 272-285. https://doi: 20.1001.1.20087373.1395.7.2.1.4
نوروزی، ا. (2019). سنجش میزان تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر مخاطرات محیطی (مطالعه موردی: بخش بلداجی). فصلنامه علمی ـ پژوهشی برنامه ریزی توسعه کالبدی، 6(3): 73-88. https://doi: https://doi.org/10.30473/psp.2019.6390
نوری خواجه بلاغ، ح.، موسوی، س. (2021). اثرات تغییر اقلیم بر کمیت و کیفیت رواناب شهری قسمتی از حوضه آبریز کرج بر اساس سناریوهای RCP. مجله علوم آب و خاک، 25(3): 59-78.‎ https://doi: 10.47176/jwss.25.3.1013
میراسداللهی، ش.، متولی، ص.، و جانباز، ق. (2021). تحلیل تاب آوری سکونتگاه های شهری در برابر سیلاب با تاکید بر شاخص های اقتصادی و اجتماعی (مطالعه موردی: شهر گرگان). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 20(59):137-155.‎ https://doi: 10.29252/jgs.20.59.137
Bruneau, M., Chang, S. E., Eguchi, R. T., Lee, G. C., O'Rourke, T. D., Reinhorn, A. M., Shinozuka, M., Tierney, K., Wallace, W.A. and Von Winterfeldt, D. (2003). A framework to quantitatively assess and enhance the seismic resilience of communities. Earthquake spectra, 19(4): 733-752. https://doi:10.1193/1.1623497
Vásquez-León, M. C. T. West, and T. J. Finan. (2003). A comparative assessment of climate vulnerability: agriculture and ranching on both sides of the US–Mexico border. Global Environmental Change, 13(3): 159-173.‏‏ https://doi: 10.1016/S0959-3780(03)00034-7
Zhong, M., Lin, K., Tang, G., Zhang, Q., Hong, Y., & Chen, X. (2020). A framework to evaluate community resilience to urban floods: A case study in three communities. Sustainability, 12(4): 1521. https://doi.org/10.3390/su12041521