تحلیل اثرات اجرای طرح هادی روستایی بر بهبود کیفیت زندگی جامعه محلی(مطالعه موردی: دهستان رشتخوار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی/ دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده
یکی از مهم‌ترین طرح‌ها و برنامه‌های دولت برای ساماندهی و توسعه روستاها در کشور، تهیه اجرای طرح هادی است. پژوهش حاضر، با هدف بررسی و تحلیل پیامدهای اجرای طرح هادی روستایی در راستایی بهبود کیفیت زندگی جامعه محلی در دهستان رشتخوار می‌باشد. این تحقیق، از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی است. در این پژوهش، روش نمونه‌گیری تصادفی بوده است و با فرمول کوکران(320 خانوار در سطح محدوده مورد مطالعه) حجم نمونه تعیین گردید. داده‌ها، با مطالعات میدانی( پرسشنامه، مشاهده: شاخص‌های انتخابی و محقق ساخته) و استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای جمع آوری شده است. برای سنجش پایایی پرسش‌نامه، با استفاده از روش آلفای کرونباخ با میزان 830/0، رضایت بخش بودن داده‌ها برای انجام پژوهش را نشان داد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSS استفاده شد. همچنین برای بررسی توزیع فضایی در بین روستاهایی که طرح هادی در آن اجرا شده بود از الگوی ویکور استفاده شد. یافته‌های تحقیق، نشانگر آن است که میانگین اثرات طرح هادی بر کیفیت زندگی مناطق روستایی مورد مطالعه در آزمون (t) تک نمونه‌ای در سطح متوسط(3) است. هعمچنین در الگوی رگرسیونی چندگانه توام، نقش عوامل و ابعاد تاثیر گذار بر میزان کیفیت زندگی خانوارهای روستایی از پیامدهای طرح‌هادی و توسعه آن در دهستان رشتخوار، نشان داد که همه ابعاد 6 گانه کالبدی، زیرساختی، محیطی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی معنادار هستند. براساس تکنیک وایکور، روستای فتح‌اباد و سعادت آباد به ترتیب با 16/0 و 20/0 دارای بالاترین رتبه و روستاهای روح آباد و اندنجرد با میزان 96/0 و 80/0 دارای پایین‌ترین رتبه از نظر بهبود کیفیت زندگی موثر از اجرای طرح های هادی، نسبت به سایر روستاها هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the effects of implementing a rural master plan on improving the quality of life of the local community (Case study: Roshtkhar County)

نویسندگان English

Seyed Hadi Tayebnia 1
Ali Eizadi 2
1 Associate Professor of Geography and Rural Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 PhD student in Geography and Rural Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده English

One of the most important plans and programs of the government for organizing and developing villages in the country is to prepare a pilot plan. The aim of this study was to investigate and analyze the consequences of implementing a rural pilot project in order to improve the quality of life of the local community in Rashtkhar. This research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. In this study, the sampling method was random and the sample size was determined by Cochran's formula (320 households in the study area). Data were collected through field studies (questionnaire, observation: selected and researcher-made indicators) and using library studies. To assess the reliability of the questionnaire, using Cronbach's alpha method with a rate of 0.830, the data for the research showed that it was satisfactory. SPSS software was used for data analysis. The Vickor model was also used to investigate the spatial distribution among the villages in which the pilot project was implemented. Findings indicate that the average effects of the master plan on the quality of life of rural areas studied in the one-sample test at the intermediate level (3). Also in the combined multiple regression model, the role of factors and dimensions affecting the quality of life of rural households from the consequences of the pilot project and its development in Rashtkhar district, showed that all six dimensions of physical, infrastructure, environmental, social, economic, cultural are significant. According to the Vicor technique, the villages of Fathabad and Saadatabad with the highest rank with 0.16 and 0.20, respectively, and the villages of Rouhabad and Andanjard with the rate of 0.96 and 0.80 with the lowest rank in terms of improving the quality of life from the performance. Hadi plans are more than other villages.

کلیدواژه‌ها English

Guide plan
Local community
Quality of life
Roshtkhar County
  1. آمار، ت.، و صمیمی شارمی، ر. 1388. ارزشیابی اثرات کالبدی اجرای طرح هادی روستایی(مطالعه موردی: بخش خمام شهرستان رشت) مسکن و محیط روستا، 127(28):55-44

    اصغری لفمجانی، ص.، و نسیمی، ح. 1398. نقش طرح هادی در جهانی شدن ویژگی­های مناطق روستایی مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان داراب، فصلنامه علمی برنامه­ریزی فضایی، 9(1):102-81

    استانداری خراسان رضوی. (1390). آخرین وضعیت تقسیمات کشوری دهستان رشتخوار، مشهد:استانداری خراسان رضوی

    اصلانی، ر. (1378). ارزیابی رویکردهای توسعه روستایی ایران در پنجاه سال اخیر، مجموعه مقالات همایش پنجاه سال برنامه­ریزی توسعه در ایران، مرکز تحقیقان اقتصاد ایران

    بارانی پسیان، و، نظریان، ا و مهدوی، م. 1393 . سنجش و تحلیل کیفیت زندگی خانوارهای روستایی با تأکید بر متغییرهای جمعیت شناختی(مطالعه موردی: خانوارهای روستایی عجب شیر)، فصلنامه پژوهش­های روستایی، 5(1): 88-71

    بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. 1396. وضعیت طرح­هادی روستایی در شهرستان رشتخوار، روابط عمومی بنیاد مسکن، رشتخوار

    پورطاهری، م، رکن الدین افتخاری ،ع و عباسی م. 1391. ارزیابی عملکرد طرح­های هادی در توسعه کالبدی سکونتگاه­های روستایی(مطالعه موردی: روستاهای شهرستان ایوانغرب) جغرافیا و پایداری محیط، 2(5):36-25

    پژوهشکده سوانح طبیعی. 1388. ارزشیابی اثرات اجرای طرح هادی روستایی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران

    توکلی، ج و رزلانسری، ا. 1395. تحلیل اثرات کالبدی و اقتصادی طرح­های هادی، مورد مطالعه(روستاهای شهرستان کرمانشاه)، مجله اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 5(2): 160-141

    خراسانی، م، رضوانی، م، مطیعی لنگرودی، س،ح، رفیعیان، م. 1391. سنجش و ارزیابی زیست­پذیری روستاهای پیرامون شهری، مطالعه موردی: شهرستان ورامین، مجله پژوهش­های روستایی، 3(4):104-79

    جعفری، ف، عنابستانی، ع، سجاسی قیداری، ح. 1396.  بررسی تأثیر اجرای طرح هادی روستایی بر کیفیت ذهنی زندگی روستایی(مطالعه موردی: شهرستان فریمان)، مجله پژوهش و برنامه­ریزی روستایی، 6(18): 20-1.

    حاتمی نژاد، ح، حاتمی، ا و احمدی­نژاد، م. 1398. سنجش ابعاد و شاخص­های زیست­پذری در شهر نورآباد دلفان، فصلنامه توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 1(11): 111-93.

    حیدری، ت. 1395. تحلیل زیست­پذیری بافت­های فرسوده شهری(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر زنجان) رساله دکتری، استاد راهنما: ساسان­پور فرزانه، دانشگاه خوارزمی، دانشکده علوم انسانی

    خراشادی­زاده ، م و اسماعیل­نژاد، م. 1395. تحلیل اثرات اجرای طرح­هادی در توسعه نواحی روستایی(مطالعه موردی: روستای خراشاد شهرستان بیرجند)، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه انسانی، 11(36):  165-149

    رکن الدین افتخاری، ع، فتاحی، ا و حاجی­پور، م. 1390. ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در مناطق روستایی(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان دلفان)، فصلنامه پژوهش­های روستایی، 2(6)، صص94-69.

    ربیعی­فر، و، حضرتی، م. 1394. ارزیابی و سنجش اثرات اجرای طرح هادی در بهبود ابعاد کالبدی- فضایی و محیطی کیفیت زندگی روستایی(مطالعه موردی: استان زنجان)، مجله برنامه­ریزی فضایی، 5(2): 138-117.

    ربیعی فر، و ، صنعتی منفرد، س، ساشورپور، م و حضرتی م. 1394. تحلیل و ارزیابی اثرات اجرای طرح هادی در تحولات اقتصادی – اجتماعی سکونتگاهای روستایی(مطالعه موردی: روستاهای استان زنجان)، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 5(17): 90-75

    سعیدی، ع. 1387. دانشنامه مدیریت روستایی و شهری(جهانی شدن و روستا). تهران: سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کل کشور

    سجاسی قیداری ، ح، رومیانی، ا وصانعی، س. 1395. بررسی آثار اجرای طرح هادی روستایی بر زیست­پذیری جوامع محلی(مطالعه موردی: دهستان گیلوان و چورزق در استان زنجان)، فصلنامه برنامه­ریزی فضایی(جغرافیا)، 6(2): 96-75.

    شماعی، ع، تابعی، ن و حمیدی، م، س.1393 . به کارگیری روش تحلیل تصمیم­گیری چندمتغییره(الکتر) در رتبه بندی مناطق شهر اهواز، مجله برنامه ریزی آمایش سرزمین، 18(1): 52-25.

    شریفی­نیا، ز. 1399.  تحلیل ساختاری – کارکردی طرح­های هادی روستایی در ارتقای کیفیت سرزندگی روستاییان، فصلنامه مسکن و محیط روستا، (17): 123-111.

    عنابستانی ،ع، جوانشیری، م و موسوی، س، م . 1397.  بررسی اثرگذاری میزان مشارکت روستاییان بر موفقیت در اجرای طرح هادی روستایی: مطالعه موردی شهرستان دشتستان، فصلنامه روستا و توسعه، 21(2):  28-1.

    عنابستانی ، ع و موسوی، س، م .1396. بررسی میزان مشارکت روستاییان در روند تهیه و تصویب طرح هادی روستایی(مطالعه موردی: شهرستان دشتستان)، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 12(3): 583-569

    عنابستانی، ع. 1388. ارزیابی آثار کالبدی طرح هادی روستایی(مطالعه موردی: روستاهای  غرب خراسان رضوی)، مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی مسکن و وسعه کالبدی روستاها، زاهدان8 و 9 مهرماه، صص6-1

    عزیزپور، ف، خلیلی، ا، محسن زاده، آ و حسینی حاصل، ص. 1390. ارزیابی اثرات اقتصادی اجرای طرح هادی در سکونتگاه­های روستایی کشور، مجله مسکن و محیط روستا، (135): 84-71

    عزیزی دمیرچلو، ع، مولایی هشتجین، ن و قدیری معصوم، م.1395. تحلیل اثرات کالبدی اجرای طرح­هادی از دیدگاه روستاییان استان اردبیل، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 6(21):  92-75.

    فتاحی، ا، خراسانی، م و  پایدار، ا. 1391. کیفیت زندگی و توسعه انسانی، چاپ اول، تهران، نشر انتخاب.

    مختاری، م و نظری، ج.  1389. جامعه­شناسی کیفیت زندگی، چاپ اول، تهران، نشرجامعه شناسان.

    مشکینی، ا، حبیبی، ک، رحیمی، آ و عبدی، م، ح.1395. مقایسه تطبیقی و تحلیل کیفیت زندگی شهری در محله­های قدیم و جدید(محله جدید ظفریه و محله قدیم قطارچیان). فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی، 48(2): 276-263.

    محمدی­یگانه، ب، نباتی، ع و چراغی، م. 1390. تبیین اثرات اجرای طرح هادی بر بهبود کیفیت زندگی در نواحی روستایی( مطالعه موردی:دهستان کرانی – شهرستان بیجار)، نشریه مسکن و محیط روستا، 31(139): 115-99.

    مولائی هشتجبین، م، قدیری معصوم، م و عزیزی دمیرچلو، ع. 1396. تحلیل اثرات اجتماعی – فرهنگی اجرای طرح­های هادی روستایی از دیدگاه روستاییان (مطالعه موردی: شمال استان اردبیل)، فصلنامه علمی – پژوهشی فضای جغرافیایی، 17(57): 69-49

    Brajša-Žganec, A., Merkaš, M., and Šverko, I. 2011. Quality of life and leisure activities: How do leisure activities contribute to subjective well-being? Social

    Baskha, M. 2009.  Ranking life quality indicators of Iran provinces, Social welfare Journal.

    Department of Infrastructure and RuralPlanning Australia. 2010. www.dip.qld.gov.au

    El Din, H.S., Shalaby, A., Farouh, H.E., and Elariane, S.A. 2013. Principles of urban quality of life for a neighborhood, Housing and Building National Research Center (HBRC), 9

    Fitri Amir. A, Abd Ghapar. A, Jamal. S. A and Khairun Najiah Ahmad, 2015. Sustainable tourism development: A study on community resilience for rural tourism in Malaysia, Social and Behavioral Sciences, Volume (168):, pp 116 – 122.

    Fayers, P.M., and Machin, D. 2013. Quality of life: the assessment, analysis and interpretation of patient-reported outcomes. John Wiley & Sons.

    Fanni, Z., and Heydari, S. 2015. The evaluation of Urban Life quality, with emphasis on gender, Case Study: Ghorveh City, Biannual Journal of Urban Ecology, 65-78.

    Hajduová, Z., Andrejovský, P., and Beslerová, S. 2014. Development of quality of life economic indicators with regard to the environment. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (110):748-754

    Inoguchi, T., and Fujii, S. 2012. The quality of life in Asia: A comparison of quality of life in Asia (Vol. 1). Springer Science & Business Media.

    Jun, H, Xiang, H, 2011., Development of Circular Economy Is A Fundamental Way to Achieve Agriculture Sustainable Development in China, Published by Elsevier Ltd. Selection and peer-review under responsibility of RIUDS, EnergyProcedia, Volume 5(2): pp 1530–1534.

    Krinitcyna, Z.V., Mikhailova, T.R., and German, M.V. 2016. Quality of life as the basis for achieving social welfare of the population. In SHS Web of Conferences (Vol. 28). EDP Sciences.

    Keles, R. 2012. The Quality of Life and the Environment, Social and Behavioral Sciences, V. 35.

    Long, H., Zou, J., Pykett, J. and Li, Y. 2012: Analysis of rural transformation development in China since the turn of the new millennium. Journal of Applied Geography, No. 31(9): pp. 1094- 1105.

    Mahdi, A., Hosseini, A., Pourahmad, A., and Hataminejad, H. 2016. Analysis of effective environmental factors an urban health, a case study of Qom, Iran. Habitat International, (55): 89-99.

    Mohit, M.A. 2014. Present Trends and Future Directions of Quality-of-Life. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (153): 655-665.

    Mariana, C.C. 2012. Sources of Variation in Quality of Life in Romania. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (58): 645-654.

    Meijerink, Gerdien & Roza, pim, 2007. the role of agriculture in development: focusing on linkages beyond agriculture strategy and policy, pp238.

    Mostafa, A.M. 2012. Quality of Life Indicators in Value Urban Areas: Kasr Elnile Street in Cairo. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (50): 254-270.

    Musa, H.D., Yacob, M.R., Abdullah, A.M., and Ishak, M.Y. 2015. Delphi method of developing environmental well-being indicators for the evaluation of urban 28-Malaysia. Procedia Environmental Sciences, (30): 244-249.

    Raheb, G., 2008, Conceptual framework for suggestion of criterions of selection of proper technology of rural housing, Phd thesis

    Râmniceanu, I. and Ackrill, R. 2007. EU ruraldevelopment policy in the new member states: Promoting multifunctionality? Journal of Rural Studies, Volume 23(4): pp 416- 429

    Siegfried, B. and Budjurova, E. 2011: Issues and challenges in rural development: compendium of approache for socio-economic and ecological development in developing countries, Margraf Publishers GmbH.

    Sirgy, J., Cornwell 2008. How does residents satisfaction with community services influences quality of life (QOL) outcomes?, Social Indicators Research, 3: 81-105.

    Shucksmith. M, 2000. Endogenous Development, Social Capital and Social Inclusion: perspectives from leader in the UK, Journal of the European Society for Rural Sociology, Volume 40(2):pp 208- 218.

    Streimikiene, D. 2014. Comparative assessment of environmental indicators of quality of life in Romania and Lithuania. Economics & Sociology, 7(1): 11.

    Streimikiene, D. 2015.  Environmental indicators for the assessment of quality of life. Intellectual Economics, 9(1): 67-79.

    Sanchez, A., Chica-Olmo, J. & Jimenez–Aguilera, J. 2018. A Space–Time Study for

         Mapping Quality of life in Andalusia During the Crisis, Social Indicators Research, 135(2):

    1. 699-728.

    Turkoglu, H. 2015. Sustainable Development and Quality of Urban Life. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (202): 10-14.

    Von Haaren, C., and Albert, C. 2011. Integrating ecosystem services and environmental planning: limitations and synergies. International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services & Management, 7(3): 150-167..

    Węziak-Białowolska, D.2016. Quality of life in cities–Empirical evidence in comparative European perspective. Cities, (58): 87-96.