رابطه سنجی تحولات کالبدی و جمعیتی سکونتگاه‎های روستایی حاشیه شهر کلاله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علمی جغرافیا، دانشگاه پیام نور، ایران.

2 کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران

چکیده
نظام کالبدی – فضایی، به‌عنوان یکی از زیر نظام‌های فضاهای روستایی تحت تأثیر مجموعه‎ای از عوامل درونی و محیط بیرونی خود در حال تغییر و تحول است. در بین مجموعه عوامل محیط بیرونی، شهرها و نوع تعاملات فضایی‎شان با نقاط روستایی یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر تحول روستا و به ‌ویژه نظام کالبدی – فضایی است. بر این اساس، هدف این پژوهش بررسی تغییرات کالبدی- فضایی در روستاهای حاشیه شهر کلاله است. روش پژوهش، از نوع توصیفی و تحلیلی است. در مطالعه حاضر، بر اساس اهداف تحقیق، بررسی تغییرات کاربری اراضی در محدوده‌‌ی مورد مطالعه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست (4،5 و 8) برای سال‌های 2000و 2020 انجام شده است. تصاویر رنگی کاذب سنجنده OLI مورد استفاده به باند پانکروماتیک با 20 نقطه کنترل زمینی و با رعایت RMSe مناسب (28/0) زمین مرجع شد. سپس تصاویر سنجنده‌های MSS و TM به روش تصویر به تصویر با RMSe کمتر از 5/0 زمین مرجع شدند. در پژوهش حاضر جهت پایش تغییرات پوشش زمین از طبقه‌بندی نظارت شده و الگوریتم حداکثر شباهت استفاده شد. نتایج حاصل از روش آشکارسازی تغییرات کاربری و بررسی رشد روستاهای حاشیه شهر کلاله در طی این سال‌ها نشان می‎دهد گسترش فیزیکی این روستاها، به‌ویژه در پیرامون شهر کلاله، برحسب نیاز جمعیت رو به رشد آن بوده و در نتیجه، روند تبدیل زمین‎های کشاورزی و روستایی حاشیه شهر با روند صعودی همراه بوده است. سرمایه و نیروی انسانی در منطقه ضمن تسلط و برتری نسبی بر ناحیه دارای ارتباط دوسویه با نقاط روستایی پیرامون خود است. به‌عبارت ‌دیگر شهر کلاله با ارائه خدمات و تسهیلات معیشتی- رفاهی روستاهای حوزه نفوذ خود و نیز خرید محصولات تولیدی روستاییان ضمن فراهم نمودن شرایط رشد و پویایی روستاها موجبات ایجاد تغییرات کالبدی- فضایی در آن‌ها را فراهم آورده است. در همین راستا احیاء و ایجاد نظام سلسله ‎مراتب سکونتگاهی با هدف برقراری روابطی متعادل و منطقی بین شهر و روستاها، از طریق افزایش نقش‎پذیری کانون‎های مرکزی روستایی پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Relationship Between Physical And Demographic Changes In The Rural Periphery of Kalaleh.

نویسندگان English

Yousef Darvishi 1
mahdi sadeghiha 2
Hassan Vahdani charzekhon 3
1 Department of Geography, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 Master of Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor in Urban Planning Department , Faculty of Art, University of Bojnord, Iran.
چکیده English

The physical-spatial system, as one of the subsystems of the rural area, changes under the influence of a number of internal factors and its external environment. Among the external environmental factors, cities and the nature of their spatial interaction with rural areas are one of the most important factors that influence the development of the village and especially the physical-spatial system. Accordingly, the aim of this study is to investigate the physical-spatial changes in the villages on the outskirts of Kalaleh. The research method is descriptive and analytical. In this study, based on the research objectives, the study of land use changes in the study area was conducted using Landsat satellite images (4, 5 and 8) for 2000 and 2020. The used false color images of OLI sensor were referred to the panchromatic band with 20 ground control points and considering the corresponding RMSe (0.28) of the ground. Then, the images of the sensors MSS and TM were referenced by the image-to-image method with RMSe less than 0.5 soil. In this study, supervised classification and maximum similarity algorithm were used to monitor land cover changes. The results of the land use change detection method and the study of the growth of villages in the outskirts of Kalaleh during these years show that the physical development of these villages, especially around Kalaleh city, is growing according to the needs of the population and consequently the process of conversion of agricultural land. And a village on the outskirts of the city was associated with an upward trend. Although the capital and labor in the region dominate and have a relative superiority over the area, there is a reciprocal relationship with the surrounding rural areas. In other words, the city of Kalaleh, by providing livelihood services and facilities to the villages within its sphere of influence, as well as purchasing products produced by the villagers and creating the conditions for the growth and dynamism of the villages, brought about physical-spatial changes in these villages.

کلیدواژه‌ها English

Physical-Spatial
Land Use Changes
Villages In Peripheral Areas
Kalaleh
افراخته، ح، ریاحی، و و جوان، فر. 1394. پایداری اقتصادی سکونتگاه‎های روستایی شهرستان رضوانشهر، نشریه: جغرافیا، 13(46): 117-93.
افراخته، ح، عزیز پور، ف، و زمانی، م. 1394. پیوندهای کلان‌شهری و تحولات کالبدی- فضایی روستاهای پیرامون مطالعه موردی: دهستان محمدآباد کرج، مسکن و محیط روستا، 34 (150): 120-101.
بهنام، ج. 1355. جمعیت شناسی عمومی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران،چاپ اول.
امیر انتخابی، ش. 1394. تحول کالبدی - فضایی روستاهای ساحلی گیلان ( مطالعه موردی: حوزه زیباکنار)، برنامه­ریزی توسعه کالبدی، 2 (4): 113-122.
پناهی، م. 1394. توسعه فرهنگی ضرورت توسعه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی. برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7 (22): 1-23.
جلالیان، ح، پاشازاده، ا، نامداری، ف. 1395. عوامل مؤثر در تحولات جمعیتی و کالبدی سکونتگاه‎های پیرامون کلان‌شهرها و پیامدهای آن، پژوهش موردی: شهر قرچک. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش های بوم شناسی شهری، 7 (13): 33-50.
جلالیان، ح، پرویز ، ض، پرستو ، د و کریمی، خ. 1394. تحلیل خزش شهری و تحولات کاربری اراضی (مطالعات تطبیقی شهرهای ارومیه و اصفهان). برنامه ریزی توسعه کالبدی، 2 (4): 73-98.
  جلالیان، ح، سلیمانگلی، ر، پسرکلو ، م و طوسی،  ر. 1394. فرآیند شهرنشینی و تحول چشم‏انداز زراعی مطالعه موردی: شهر مینودشت طی دوره 1336 تا 1389، فضای جغرافیایی، ۱۵ (۵۲):۲۲۱-۲۰۵.
حسنی مهر، س. 1398. نقش اقتصادی تغییر کاربری اراضی در توسعه روستایی در دهستان طولارود تالش. فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، 9 (2): 199-209.
رحمانی، خ، مهدی پور، ط و رکن‌الدین افتخاری، ع. 1394. برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری مذهبی در مناطق روستایی؛ مطالعه موردی روستاهای دارای مکان‌های مذهبی اورمان تخت، نجار و هجیج، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ۱۷ (۱): ۶۴-۴۳.
رحمانی، ب، سعیدی راد، م و جلالی، م. 1394. تحولات ساختاری –کارکردی مسکن سکونتگاه‎های روستایی پیرامون شهر اشترینان، فصل‌نامه جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری چشم‏انداز زاگرس، 8 (28): ۱۴۷-۱۷۱.
سجادی، س و کریم زاده، ح. 1400. نقش شهرهای کوچک در تحولات فضایی روستاها (مطالعه موردی: روستاهای بخش اورامان). راهبردهای توسعه روستایی، 8 (3): 302-258.
سارلی، ر، روشن، غ و گرب، ا. 1398. سنجش و پیش بینی تغییرات پوشش گیاهی حوزه استان مازندران طی بازه زمانی 2017-2005 با استفاده از زنجیره مارکوف و GIS. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی « سپهر»، 28 (111): 149-162.
سعیدی، ع. 1388. شالوده مکان یابی و استقرار روستاهای جدید، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی،چاپ اول، تهران، 1-304.
سلطانی ذوقی، ا و قادرزاده، ح. 1400.  بررسی توسعه یافتگی مناطق روستایی شهرستان همدان بر پایه شاخص‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. روستا و توسعه، 24 (3): 30-59.
شجاعی فرد، ع، شکور، ع و امید، م. 1399. تحلیل رابطه شهر و روستا در استان فارس جهت تعادل بخشی پایدار جمعیتی از طریق توسعه پایدار گردشگری. مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، 15(4): 1327-1344.
شمس‌الدینی، ع. 1390. گردشگری روستایی راهکاری سازنده برای توسعه روستایی، مسکن و محیط روستا، ۲۹ (۱۳۱): ۱۰۸-۹۵.
شمسی، ر، افراخته، ح و عزیز پور، ف. 1394. پیامدهای کالبدی – فضایی ادغام روستا شهری (نظام مسکن در جماران)، نشریه: جغرافیا و آمایش شهری – منطقه‎ای، 5 (17): 85 - 102.
صالحی بابامیری، چ، مولائی هشجین، ن، معتمدی مهر، ا و آمار، ت. 1395. تحلیل روند تحولات ساختار اجتماعی- فرهنگی روستاهای پیراشهری؛ (مطالعه موردی: شهر سقز- استان کردستان)، 4 (16): 61 - 76.
طالشی، م، عزیزپور ، ف و دولتی، غ. 1398. تحلیل اثر جریانات فضایی در تحولات کالبدی - فضایی روستاهای پیراشهری (مطالعه موردی: سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلانشهر کرج، دهستان تنکمان شمالی). مسکن و محیط روستا. ۳۸ (۱۶۶): ۹۴-۷۹.
ظاهری، م و رحیمی پور، ب. 1392. بررسی عوامل تأثیرگذار بر تغییرات کارکردی سکونتگاه‌های روستایی حوزه نفوذ کلان‌شهرها (مطالعه موردی: روستاهای بیرق، هروی، حاج عبدال و دیزج لیلی خانی واقع در دره لیقوان استان آذربایجان شرقی)، نشریه:   مسکن و محیط روستا ، 33 (146): 121 - 139.
عزیز پور، ف. 1395. مدرنیته و تحول کالبدی فضایی سکونتگاه‎های روستایی ایران، نشریه: مسکن و محیط روستا، 35 (155)  : 37 - 50.
فتح الهی رودباری، س ، نصیراحمدی، ک و خانمحمدی، م. 1397. مدل‌سازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از مدل ساز تغییر سرزمین (LCM) مطالعه موردی: شهرستان نکا. اکوسیستم های طبیعی ایران، 9(1): 53-69.
کمائی زاده، ی. و عبادی، ح. 1394. تحلیل راهبردهای حمل‌ونقل پایدار شهری (مطالعه موردی: کلان‌شهر اهواز)،نشریه جاده، 23 (83): 25-41.
محمدی، ج. و ایزدی، م. 1392. تحلیلی بر سطح توسعۀ فرهنگی شهر اصفهان با استفاده از روش تحلیل عاملی، فصلنامۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری – منطقه‌ای، 14(16): 104-89.
میرزایی قلعه، ف، کلانتری، ب، مولایی، م و عزمی، آ. 1392. تحلیل روابط متقابل شهر و روستا در توسعه یافتگی روستاهای دهستان حومه، ‌شهرستان هرسین . مسکن و محیط روستا، ۳۲ (۱۴۳): ۱۰۰-۸۹.
Li, L., Li, X., Hai, B., Wang, X., & Xu, J. 2020. Evolution of rural settlement in an inland nonmetropolitan region of China at a time of rapid urbanisation: The case of Gongyi. Journal of Rural Studies, 79: 45–56.
Irwin, E.G., Isserman, A.M., Kilkenny, M., Partridge, M.D. 2010. A century of research on rural development and regional issues. Am. J. Agric. Econ. 92 (2): 522–553.
Tian, Y., Liu, Y., & Kong, X. 2018. Restructuring rural settlements based on mutualism at a patch scale: A case study of Huangpi District, central China. Applied Geography, 92: 74–84.