رابطه سرمایه اجتماعی و رفتار کشاورزان در حفاظت از آب زیرزمینی (مطالعه موردی: دشت قزوین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه شناسی محیط زیست، دانشکده علوم انسانی و علوم اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر

2 کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی، دانشگاه مازندران

10.22048/rdsj.2019.110206.1689

چکیده

طی چند دهه ی اخیر، مسائل آب به یکی از مسایل اساسی در محیط زیست ایران تبدیل شده است. در ایران علی‌رغم کمبود منابع آب، میزان مصرف آب فراتر از استاندارد‌‌‌‌‌‌‌‌‌های جهانی است و بیشترین اتلاف آن نیز در بخش کشاورزی صورت می‌گیرد. از جمله راهکارهای مناسب برای استفاده بهینه و موثرتر آب اتخاذ سیاست‌های مقابله‌‌ای است. موفقیت اجرای سیاست‌های مقابله‌ای، بستگی به رفتار کشاورزان به عنوان عاملان و دست اندرکاران واقعی دارد. تحقیق حاضر به بررسی پیش زمینه‌های اجتماعی در سیاست‌های حفاظت از آبهای زیر‌زمینی پرداخته است. جامعه آماری این پژوهش حقابه‌داران بخش جنوب مرکزی دشت قزوین را تشکیل می‌دهند که از میان آن‌ها 120 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات تحقیق، پرسشنامه محقق‌ساخته بود و میزان پایایی سوالات بیش از 60 درصد به‌دست آمد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که مشارکت در راهکارهای حفاظت از منابع آبهای زیر‌‌زمینی در کشاورزان مستلزم وجود زمینه اجتماعی است. این امر، به نوع تعامل درون‌گروهی و برون‌گروهی کشاورزان بستگی دارد. نتایج نشان می‌دهد که میان سرمایه اجتماعی و حمایت کشاورزان از سیاست‌های حفاظت از منابع زیرزمینی رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد. در پایان و بر اساس نتایج این تحقیق، پیشنهادهایی برای حفاظت از منابع زیر زمینی ارائه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The relationship between social capital and behavior of farmers in protecting groundwater (Case study: Qazvin plain)

نویسندگان [English]

  • Sadegh Salehi 1
  • Fatemeh Ebrahimkhani 2
1 Associate Professor of Environmental Sociology, Faculty of Humanities & Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, IRAN
2 University of Mazandaran, Babolsar, IRAN
چکیده [English]

Water issues have become one of the key issues in the Iranian environment. in Iran, nevertheless water scarcity, The water consumption is beyond international standards and highest level of water loss is in the agricultural sector. Such as solutions for the efficient use and more effective water is coping strategies. The success of these strategies, depends on the behavior of farmers as actors. The present research studies the social backgrounds in groundwater conservation policies. The sample was composed of 120 farm-owners of water rights in the central part of Qazvin Plain. For this study, the survey method was used and the instrument to collect the data was questionnaire with several parts of the assessment. The results of this study indicate that participation in the groundwater resource conservation strategies in farmers requires the existence of a social context. This depends on the type of intergroup and outsourcing of farmers. The results showed that there was a significant relationship between social capital with the surveyed farmers. The research ended up with explaining about possible reasons of farmers’ different level of support and some suggestions were for futures studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • lack of water
  • Participatory behavior
  • Coping policies
  • Survey
ازکیا، م. و غفاری، غ. 1392. توسعه روستایی با تأکید بر جامعه روستایی ایران. چاپ چهارم. تهران: نشر نی. ص 297.
ازکیا، م. 1387. مقدمه­ای بر جامعه­شناسی توسعه روستایی. تهران، اطلاعات. ص 57.
بیگدلی، ا. و صدیقی، ح. 1389. بررسی رفتار پذیرش روش­های کشاورزی پایدار توسط مددکاران ترویجی استان قزوین. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 3: 405-412.
پناهی، ف.، ملک محمدی، ایرج. و چیذری، م. 1391. تحلیل موانع به کارگیری مدیریت بهینه منابع آب در نظام کشاورزی ایران. فصلنامه روستا و توسعه، 15(4): 41-23.
پور اصغر سنگاچین، ف. 1394. گزارش محدودیت­های کمی و کیفی منابع آب، مهمترین چالش فراروی توسعه پایدار کشور در برنامه ششم. ص 23.
خاکباز، ا. پویان، ح. (ترجمه). 1384. سرمایه اجتماعی-اعتماد، دموکراسی و توسعه. رابرات پاتنام. چاپ اول، انتشارات شیرازه. ص 95.
خوش فر، غ. و صالحی، ص. 1388. سرمایه اجتماعی و رفتار زیست محیطی. همایش بررسی طرح مسائل اجتماعی استان مازندران. ص 3-62.
حسین پور، ز.، منهاج، م. و کلاشمی، م. 1394. ارزیابی عوامل مؤثر بر مشارکت اعضای تعاونی آب بران در مدیریت منابع آب کشاورزی. رشد و توسعه اقتصاد روستایی و کشاورزی. 2: 91-104.
رحیمی فیض آباد، ف.، یزدان پناه، م.، فروزانی، م.، محمدزاده، س. و بورتن، ر. 1395. بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر نیت و رفتار حفاظت از آب کشاورزی در شهرستان الشتر. راهبردهای توسعه روستایی، 3(2): 253-237.
دلفروز، م. (ترجمه). 1380. دموکراسی و سنت های مدنی. رابرات پاتنام. دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور. ص 137.
درخور، م.، فرجی راد، ع. و میرهاشمی، ع. 1392. بحران آب و نتایج زیست­محیطی آن در آسیای مرکزی. مطالعات اوراسیای مرکزی، ص 41-54.
شریفی، ا.، رضایی، ر.، غلامرضایی، س. و برومند، ن. 1391. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت آب بران در مدیریت شبکه­های آبیاری و زهکشی اراضی زیر سد جیرفت. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 2: 231-240.
ساعی، ع.، کبیری، ا.، کسرایی، م. و صادقی، ح. 1390. سرمایه اجتماعی و حکمرانی خوب: تحلیل تطبیقی فازی بین کشوری از سال 2000 تا 2008. مسائل اجتماعی ایران، شماره دوم، ص 63-94.
 صالحی، ص. و امام قلی، ل. 1391. بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست­محیطی. مجله جامعه­شناسی ایران. 4: 115-90.
عقیلی، س م.، خوش فر، غ. و صالحی، ص. 1388. سرمایه اجتماعی و رفتارهای زیست­محیطی مسئولانه در شمال ایران. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 23-39.
عزتی، ر.، اسدی، ع.، کلانتری، خ. و رنجبر، ا. 1391. بررسی نگرش کشاورزان گندم­کار اعضاء تعاونی تولید استان اردبیل نسبت به آبیاری تحت فشار. مجموعه مقالات سومین همایش ملی مقابله با بیابان زایی و توسعه پایدار تالاب­های کویری ایران، اراک.
علی محمدی، ا. 1384. سیمای بخش اسفرورین. چاپ اول. انتشارات زیتون. ص 25.
غفاری، غ. و نیازی، م. 1386. جامعه­شناسی مشارکت. چاپ اول. انتشارات نزدیک. 296 ص.
Bisung, E., Elliott, S.J., Schuster-Wallace, C.J., Karanja, D.M. and Bernard, A. 2014. Social capital, collective action and access to water in rural Kenya. Social science and medicine, 119: b 147-154.
Chandio, B.A. 1995. Water management policies to sustain irrigation system in Pakistan. In Conference Secretariat, Isfahan Univerciti of Technology, Isfahan (IRAN). (pp. 119-128).‏
Grafton, R., Quentin and Knowles, S. 2003." Social capital and national environmental performance", Australian National University, Economics and Environment Network Working Paper, EEN0206, http://een.anu.edu.au/.
Bansha Dulal, H., Foa R. and Knowles, A. 2008. Can Differences In The Quality of Social Institutions and Social Capital Explain Cross-Country Environmental Performance? World Bank April 2008.
Habiba, U., Shaw, R. and Takeuchi, Y. 2012. Farmer's perception and adaptation practices to cope with drought: Perspectives from Northwestern Bangladesh. International Journal of Disaster Risk Reduction, 1: 72-84.‏‏
Isham, J., Kelly, T. and Ramaswamy, S. 2002. “Social capital and well-being in developing countries: an introduction”, in J. Isham, T. Kelly and S. Ramaswamy (eds.) Social Capital and Economic Development: Well-being in Developing Countries, Edward Elgar, Cheltenham, U.K., 3-17.
Priscoli, J. D. 2004. What is public participation in water resources management and why is it important?. Water International, 29(2): 221-227.
Meadows, J., Emtage, N. and Herbohn, J. 2014. Engaging Australian small-scale lifestyle landowners in natural resource management programmes–Perceptions, past experiences and policy implications. Land Use Policy, 36: 618-627.‏
Madulu, N. F. 2005. Environment, poverty and health linkages in the Wami River basin: A search for sustainable water resource management. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 30(11): 950-960.‏
Newton, K. 1997. Social capital and democracy. American behavioral scientist, 40(5): 575-586.
Ommani, A.R. and Chizari, M. 2001. Determining social, economical and farming characteristics of wheat farmers in Khuzestan province of Iran regarding adoption of low input sustainable agriculture (LISA) (Doctoral dissertation, Thesis). Tarbiat Modarres University, (Persian). ‏
Tomićević, J., Shannon, M.A. and Milovanović, M. 2010. Socio-economic impacts on the attitudes towards conservation of natural resources: case study from Sea. Forest Policy and Economics, 12(3): 157-162.‏
Tang, J., Folmer, H. and Xue, J. 2013. Estimation of awareness and perception of water scarcity among farmers in the Guanzhong Plain, China, by means of a structural equation model. Journal of environmental management, 126: 55-62.‏