بررسی اثرات طرح‌های‌منابع طبیعی و آبخیزداری اجرا شده با مشارکت بهره‌برداران حوزه در توسعه روستا (مطالعه موردی: حوزه قره شیران شهرستان نیر استان اردبیل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه منابع طبیعی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، اردبیل، ایران

2 استادیار گروه مذتع و آبخیزداری دانشکده منابع طبعی دانشگاه کاشان، کاشان ،ایران

3 فارغ االتحصیل گروه منابع طبیعی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، اردبیل ،ایران

10.22048/rdsj.2019.128171.1726

چکیده

طرح‌های ‌منابع طبیعی اهداف متعددی در سطوح مختلف فنی، اجتماعی‌سیاسی و غیره دارند که عمدتاً شامل مهار و مبارزه با فرسایش و هدررفت آب، بهینه­سازی استفاده از منابع ‌آب و خاک، افزایش تولیدات آبخیزها اعم از گیاهی و دامی، افزایش درآمد ساکنین آبخیزها و کاهش خسارت ناشی از فرسایش خاک و سیلاب‌ها و اهدافی از این قبیل می­باشد. در برنامه‌های منابع‌طبیعی و آبخیزداری در نظر گرفتن عوامل اجتماعی، اقتصادی و سازمانی مؤثر در داخل و خارج آبخیز ضروری می­نماید. این پژوهش با هدف ارزیابی و بررسی اقدامات منابع طبیعی و آبخیزداری انجام شده بر وضعیت اجتماعی و اقتصادی بهره­برداران ساکن حوزه مانند رضایت و نگرش مردم، مشارکت مردمی، میزان پذیرش مردمی پروژه‌ها انجام گرفته است. همچنین بررسی اثرات اجرای پروژه‌ها از نظر ذینفعان در حوزه آبخیز قره شیران که در آن پروژه‌های منابع‌طبیعی اجرا شده است، انجام گردید. این پژوهش از نوع پژوهش­های توصیفی- همبستگی محسوب می­شود. جامعه آماری این تحقیق با استفاده از فرمول کوکران به تعداد 200 نفر از سرپرستان خانوار از بهره­برداران و ساکنان این حوزه بودند و آلفای کرونباخ پرسشنامه‌ها 78/0 به­دست آمد. برای ‌گردآوری داده‌ها از پرسشنامه استفاده گردید که روایی آن توسط 5 متخصص خبره مورد تأیید قرار گرفت و روش تصادفی سیستماتیک جهت پرسشگری مورد استفاده قرار گرفت. برای تعیین پایایی اطلاعات از نرم­افزار Spss استفاده گردید. بر اساس نتایج، در اثر اجرای طرح­ها در منطقه، وضعیت درآمدزایی 35 درصد، عملکرد و هزینه محصولات آبی 26 درصد، عملکرد و هزینه محصولات باغی 10 درصد و عملکرد تولید علوفه 12 درصد افزایش داشته است. همچنین، بیش­ترین اثر اجرای طرح­های اجرا شده در منطقه بر حل معضل سیل با میانگین 02/1 و بهبود وضعیت اقتصادی بهره­برداران با میانگین 70/1 بوده است و تأثیر چندانی بر کاهش مهاجرت و بیکاری نداشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the Effects of Natural Resources and Watershed Management Plans Implemented with the Participation of Field Operators in Rural Development (Case study: Gharehiran Basin of the Nir city of Ardebil province)

نویسندگان [English]

  • Mohsen Maleki 1
  • Reza Dehghani bidgoli 2
  • Reza Ghane Moghadam 3
1 Assistant Professor of Natural Resources, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardebil, Ardebil, Iran
2 Assistant Professor of Rangeland and Watershed Management, University of Kashan, Kashan, Iran
3 MSc of Natural Resources Department of Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardebil, Ardebil, Iran
چکیده [English]

Natural resource projects have several objectives at various levels of technical, social policy which mainly include control and eradication of erosion and waste water, optimizing the use of water and soil resources, increasing production of watersheds, including plant and animal husbandry, increase in income of residents of watersheds and reducing damage caused by soil erosion and floods and other goals. In natural resources and watershed management programs, it is necessary to consider the social, economic and organizational factors affecting both inside and outside the watershed. This research was carried out with the aim of evaluating the actions of natural resources and watershed management on the social and economic situation of beneficiaries that are living in the basin, such as people's satisfaction and attitude, popular participation, and popular acceptance of the projects. Also, the effects of project implementation in terms of stakeholders in Ghareshiran basin where natural resource projects have been implemented has also been studied. This research is a descriptive-correlational research. The statistical population of this research, using the Cochran formula, consisted of 200 family caretakers from the beneficiaries and residents of this area, who were questioned by systematic random sampling. A questionnaire was used to determine the validity of the data. Validity was confirmed by a specialist. SPSS software was used to determine the reliability and Cronbach's alpha was 0.78. Based on the results, the implementation of plans in the region, the income situation of 35%, the yield and the cost of water products increased 26%, the yield and the cost of garden products 10%, and the yield of forage production 12%. Also, the greatest effect of implementation of the implemented projects in the region on the flood disaster problem with an average of 1.01 and improving the economic situation of the operators was 1.70. It had little effect on the reduction of immigration and unemployment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Economic and Social impacts
  • Watershed Management
  • basin
  • Natural resources