بررسی عوامل اجتماعی مؤثر در به‌کارگیری اقدامات خاک‌ورزی حفاظتی؛ مطالعة موردی: کشاورزان دهستان شباب، استان ایلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه اصفهان

3 دانشجویان دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه اصفهان

چکیده

تصمیم برای به‌کارگیری عملیات حفاظتی آب‌وخاک از سوی کشاورزان یک فرایند تصمیم‌گیری چندمرحله‌ای بوده که به عوامل و شرایط مختلفی مرتبط است. هدف از  مطالعة حاضر که از نوع توصیفی ـ تحلیلی است، بررسی و سنجش عوامل مؤثر رفتاری کشاورزان در به‌کارگیری اقدامات خاک‌ورزی حفاظتی در دهستان شباب است. جامعة آماری انتخابی این مطالعه شامل  همةکشاورزان ساکن در دهستان شباب بوده که در سال زراعی 91-1390 اقدام به کشت گندم کرده‌اند و از این میان، 187 نفر با استفاده از رابطة کوکران و از طریق روش نمونه‌گیری تصادفی به‌عنوان نمونة‌ هدف انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات میدانی در این مطالعه، پرسش‌نامه بود که روایی و پایایی آن، با استفاده از آزمون مقدماتی و از طریق 30 پرسش‌نامه  تأیید شد. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که می‌توان گندم‌کاران را بنا بر  نمرة رفتاری‌شان به چهار  دستة کشاورزان سنتی (18/39 درصد)،  نسبتاً سنتی (98/26 درصد)، تغییرپذیر (54/20 درصد) و کشاورزان صلاحیت‌دار (3/13 درصد) طبقه‌بندی کرد. همچنین نتایج تحلیل تشخیصی گویای آن است که متغیرهای سن کشاورزان، میزان مالکیت کل  زمین‌ها، درصد درآمد خانوار از بخش کشاورزی و  روحیة نوپذیری در مقایسه با دیگر متغیرها، بهتر قادر به پیش‌بینی طبقة رفتاری کشاورزان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of Social Factors Affecting the Use of Tillage Conservation Practices: A Case Study of Shabab county Farmers in Ilam Province

نویسندگان [English]

  • Alireza Jamshidi 1
  • Sayed Hedayatollah Nouri 2
  • Masomeh JamshidiPh.D. student Geography and Rural Planning, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Planning, University of Isfahan, Iran 3
  • Davood Jamini 1
1 Ph.D. student Geography and Rural Planning, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Planning, University of Isfahan, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Planning, University of Isfahan, Iran
3 Ph.D. student Geography and Rural Planning, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Planning, University of Isfahan, Iran
چکیده [English]

The decision to apply soil and water conservation practices by farmers is a multi-stage decision making process that has been linked to conditions and factors variety. The aim of this descriptive –analytical study is to investigate and assess farmers’ behavioral factors affecting the use of tillage conservation practices in the Shabab County. All farmers living in Shabab county who have attempted to cultivated wheat in year 2012-2011 were the population of this study, from that 187 people selected using Cochran formula and random sampling. Data collected using questionnaire that its validity and reliability was obtained through performing a pre-test using 30 questionnaires. The results show that wheat farmers can be classified into four groups based on the behavioral scores. These four groups are traditional farmers (18.39 percent), moderately traditional (26.98 percent), the mutable farmers (20.54 percent) and competent farmers (13.3 percent). The diagnostic analysis results indicate that variables such as farmer’s age, the rate of ownership of land, the percentage of household income from agriculture and a new taking morale, predict the behavioral class of farmers better than other alternatives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • class behavior
  • Conservation Tillage
  • Diagnostic Analysis
  • Shirvan and Chardavol

ترشیزی م. و اسلامی ح (1386) بررسی عوامل مؤثر بر اقدامات حفاظتی خاک مطالعه موردی: خراسان رضوی. اقتصاد کشاورزی. 1: 17-32.

جمشیدی م. و جمشیدی ع ر (1387) حفاظت خاک، ضرورتی در مسیر کشاورزی پایدار در کشورهای جهان سوم (با تأکید بر مدیریت پایدار کشاورزی). مجموعه مقالات اولین همایش ملی مدیریت و توسعه کشاورزی پایدار در ایران. اهواز.

حسینی س ص. و قربانی م (1380) بررسی اقتصادی- نهادی فرسایش خاک در ایران. طرح پژوهشی ملی، شورای پژوهش­های کشور.

حسینی ص.، قربانی م. و قهرمان­زاده م (1378) الگوی اقتصادی حفاظت خاک (مطالعه موردی گندم دیم در استان­های غربی و شمالی ایران). علوم کشاورزی ایران. 1: 27-38.

شاهرودی ع ا.، چیذری م. و پزشکی­راد غ. ر (1388) دانش، نگرش و مهارت کشاورزان چغندرکار استان خراسان رضوی درزمینة شیوه­های مدیریت پایدار خاک زراعی. دانش نوین کشاورزی. 5: 43-53.

شفیعی ف.، رضوانفر ا.، حسینی س. م. و سرمدیان ف (1387) عوامل ارتباطی تأثیرگذار بر نگرش کشاورزان نسبت به­کارگیری عملیات حفاظت خاک­ورزی، مطالعه موردی: حوزه آبخیز کرخه و دز. علوم کشاورزی و منابع طبیعی. 15: 22-33.

شیری ن ا.، هاشمی س. م. ک.، میرک­زاده ع. ا. و اسحاقی س. ر (1392) عوامل مؤثر بر به‌کارگیری عملیات حفاظت خاک از سوی کشاورزان استان ایلام. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 44: 297-308.

صالحی ص.، قدمی م. و همتی گویمی ز (1391) بررسی رفتارهای محیط زیستی در بین گردشگران ساحلی (مطالعة موردی: گردشگران ساحلی شهر بوشهر در ایام نوروز). برنامه­ریزی و توسعه گردشگری. 1: 35-58.

عزیزی خالخیلی ط.، بخشی­جهرمی آ. و بیژنی م (1390) رفتار حفاظت خاک کشاورزان: نقش رسانه­های ارتباطی و اطلاع­رسانی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. 7: 51-61.

فعلی س.، عثمانپور م. و میرزایی آ (1392) تأثیر خدمات ترویجی بر دانش استفاده از تکنولوژی­های حفاظت خاک به‌وسیلة کشاورزان شهرستان مریوان. پژوهش­های ترویج و آموزش کشاورزی. 6: 47-58.

قربانی م.، کوچکی ع ر.، لکزیان ا.، کهنسال م ر.، شاهنوشی ن.، تبرایی م. و ترشیزی م (1385) بررسی عوامل موثر بر سرمایه‌گذاری کشاورزان استان خراسان رضوی در حفاظت خاک. طرح پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد.

قربانی م. و کهنسال م ر (1389) عوامل تأثیرگذار بر تمایل به مشارکت کشاورزان گندم‌کار در برنامه یارانه سبز برای پذیرش و به‌کارگیری عملیات حفاظتی خاک (مطالعه موردی استان خراسان رضوی). اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی). 24: 59-71.

کرمی ع (1374) الگوهای پذیرش تکنولوژی حفاظت خاک در کشورهای درحال‌توسعه: مطالعة موردی ایران. تحقیقات کشاورزی ایران. 14: 39-62.

محبوبی م. ر.، ایروانی ه.، رضوانفر ا.، کلانتری خ. و محسنی­ساروی م (1383) عوامل مؤثر بر رفتار پذیرش تکنولوژی­های حفاظت خاک در حوزه آبخیز زرین گل استان گلستان. منابع طبیعی. 57: 595-605.

منتی­زاده م. و زمانی غ. ح (1391) سازه­های مؤثر بر نگرش زیست‌محیطی کشاورزان شیراز برای حفظ منابع آب‌وخاک. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی. 20: 1-12.

مؤمنی چلکی د.، حیاتی ب.، دشتی ق. و رضایی ا (1390) عوامل مؤثر بر پذیرش عملیات مکانیکی حفاظت خاک در اراضی دیم شهرستان ایذه. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 42: 513-524.

نصیری م.، نجفی­نژاد ع.، دریجانی ع. و سعدالدین ا (1390) ارزیابی عوامل اقتصادی ـ اجتماعی مؤثر بر به‌کارگیری عملیات تراس­بندی با استفاده از الگوی لاجیت (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چمانی، استان گلستان). پژوهش­های حفاظت آب‌وخاک. 18: 209-224.

نوروزی ا. و چیذری م (1385) عوامل مؤثر بر پذیرش آبیاری بارانی در شهرستان نهاوند. اقتصاد کشاورزی و توسعه. 14: 61-84.

Araya B. and Asafu-Adjaye J (2001) Adoptation of farm-level soil conservation parcitices in Eritrea. Ind. Agricultural Economics. 56: 239-252.

Bandara D. G. V. L. and Thiruchelvam S (2008) Factors affecting the choice of soil conservation practices adopted by potato farmers in Nuwara eliva Distrct, Sri Lanka. Tropical Agricultural Research & Extension 11: 49-54.

Bekele W. and Drake L (2003) Soil and water conservation decision behaviour of subsistence farmers in the eastern highlands of Ethiopia: a case study of the Hunde-Lafto area. Ecological Economics. 46: 437-451.

Bewket W (2007) Soil and water conservation intervention with conventional technologies in northwestern highlands of ethiopia: Acceptance and adoption by farmers. Land Use Policy.  24: 404-416.

Cochran W. C (1997) Sampling techniques. 3rd edition, Wiley, New York.

Erwin W., Bieldersb C., Poesenc J., Goversc G. and Mathijs E (2010) Adoption of soil conservation practices in belgium: an examination of the theory of planned behaviour in the agri-environmental domain. Land Use Policy. 27: 86–94.

Gebremedhin B. and Swinton S. M (2003) Investment in soil conservation in northern ethiopia: the role of land tenure security and public programs. Agricultural Economics. 29: 69–84.

Illukpitiya P. and Gopalakrishnan C (2004) Decision-making in soil conservation: application of a behavioral model to potato farmers in Sri Lanka. Land Use Policy. 21: 321–331.

Kessler C. A (2006) Decisive key-factors influencing farm households’ soil and water conservation investments. Applied Geography. 26: 40–60.

Mkanda F. X (2002) Contribution by farmer’s survival strategies to soil erosion in the Linthipe river catchments: implications for biodiversity conservation in Lake Malawi/Nyasa. Biodiversity and Conservation. 11: 1327–1359.

Napier T. L., Thraen C. S., Gore A. and Goe W. R (1984) Factors affecting adoption of conventional and conservation tillage practices in Ohio. Soil and Water Conservation. 39: 205-209.

Pietikäinen J (2007) Slow start at the beginning of the recycling chain – how to make consumers recycle their mobile phones?. Master’s Thesis, University of Helsinki, Faculty of Biosciences, Department of Biological and Environmental Sciences.

Sattler C. and Nagel U. J (2010) Factors affecting farmers acceptance of conservation measures: a case study from north-eastern Germany. Land Use Policy. 27: 70-77.

Seguya H. and Abel L (2003) Enhancing stakeholders’ capacity to manage soil resources using participatory approaches in uganda. a paper presented at the 19th annual conference of the associationfor international agricultural and extension education, Raleigh, North Carolina, USA. 601-611.

Shiferaw B. and Holden S (1998) Resource degradation and adoption of land conservation technologies in the Ethiopian highlands: a case study in Andit Tid, North Shewa. Agricultural Economics. 18: 233–247.

Woldeamlak B (2003) Land degradation and farmers’ acceptance and adoption of conservation technologies in the digil watershed, northwestern highlands Ethiopia. Social Science Research Report Series –no 29. OSSERA. Addis Ababa.