تحلیل فضایی نابرابری های توسعه دهستان های منطقه مغان (موردمطالعه: شهرستان های پارس آباد،گرمی و بیله سوار)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی

10.22048/rdsj.2018.81868.1649

چکیده

شناخت امکانات و در پی آن تعیین سطوح برخورداری جامعه روستایی، نخستین گام در فرآیند برنامه­ریزی و توسعه برای این جامعه به­شمار می­رود. از آن­جا که توسعه مفهومی چندبعدی است بررسی سطوح و ابعاد مختلف توسعه و آگاهی از میزان برخورداری نواحی مختلف می­تواند گامی مؤثر در برنامه­ریزی باشد. این امر نه­تنها از بعد روستایی ، بلکه از جنبه منطقه‌ای دارای اهمیت است. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی می­باشد. در این پژوهش 58 متغیر با استفاده از مدل پرومته و گایا براساس داده­های سال 1390 تحلیل شده­است. نتایج حاصل­از پژوهش نشان می­دهد دهستان­های قشلاق شمالی و ساوالان در رتبه­های اول و دوم و دهستان­های اجارود­شمالی، محمودآباد، اجارود­مرکزی و انگوت شرقی در رتبه­های آخر قرار دارند. از مجموع 19 دهستان موردمطالعه به­ترتیب 3 دهستان برخوردار (35%)، 5 دهستان تقریباً ­برخوردار (30%)، 7 دهستان تقریباً نا­برخوردار (26%) و 4 دهستان نابرخوردار (9%) می­باشند. میان برخورداری و اندازه جمعیت دهستان­ها رابطه مستقیم وجود دارد درنتیجه دهستان­های برخوردار 35 درصد از جمعیت منطقه را در خود جای داده­اند این درحالی­است که 3 دهستان در گروه برخوردار قرار دارد. درحالی­که 4 دهستان گروه نابرخوردار 9 درصد از جمعیت منطقه را دارا می­باشند. ادامه این روند، تخصیص اعتبارات و امکانات بیشتر به دهستان­های بزرگ، موجب خالی شدن روستاهای دهستان­های کوچک مقیاس خواهد شد و مشکلات زیادی به­بار خواهد آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Spatial analysis of regional disparities in the development of the districts of Moghan (City of Pars Abad, Germi and Bilesuar)

نویسندگان [English]

  • Saideh Alavi 1
  • Hossein Nazmfar 2
  • Ali Eshghei 1
1 Ph.D. student of Geography and Rural Planning, Department of Geography and Urban and Rural Planning, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
2 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Department of Geography and Urban and Rural Planning, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده [English]

Recognizing the possibility and then determining the levels of having a rural society, the first step in the process is for the community planning and development. Since development is a multidimensional concept, studying different aspects of development and awareness levels and having different areas is an effective step in planning. This is important not only from the village point of view but from a regional aspect too. The research method is analytic. The study is intended to achieve the goal of 58 variables with PROMETHE and the GAIA model is analyzed. The results showed that the villages of the Geshlage Shomali and Savalan rank first and second and the villages of Ojarode Shomali, Mahmud Abad, Ojarode Markazi and Angote Shargi are placed last in the ratings. A total of 19 villages were studied and respectively 3 villages were Developed (35%), five villages were almost Developed (30%), 7 villages were almost Undeveloped (26%) and 4 villages were Undeveloped (9%). There is a direct relationship between the wealth and the population size of rural districts. If this process of allocation of funds and resources to large municipalities is continued small municipalities of Geography Department Urban planning Ardebil University Researcher and villages shall be emptied and cause many problems. Finally suggestions and recommendations are given according to the results.

کلیدواژه‌ها [English]

  • planning
  • Regional Development
  • Gaia
  • inequality
  • PROMETHE
اصغری­زاده، ع.، بیطرف، ا. و اجلی، م. 1390. ارائه یک مدل ترکیبی با استفاده ازPROMETHE فازی و برنامه­ریزی خطی چندهدفه برای برون­سپاری خدمات گارانتی. چشم­انداز مدیریت صنعتی، 2 :60-43.
افراخته، ح. و توفیقیان­اصل، س . 1395. تحلیل مکانی- فضایی سطوح توسعه­یافتگی دهستان­های شهرستان بویراحمد. راهبردهای توسعه روستایی، 3(2): 214-193
اکبری، م. 1394. تحلیل فضایی شاخص‌های توسعه آموزشی در مناطق شهری و روستایی‌ کهگیلویه و بویراحمد.جغرافیا و آمایش شهری – منطقه­ای، 5(15): 69-84.
امانپور، س.، مختاری، ص.، حسینی، س. ر. و ویسی، ا. 1394. تحلیل فضایی و سنجش سطح توسعه­یافتگی نواحی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان­های استان چهارمحال و بختیاری). پژوهش و برنامه­ریزی روستایی، 4(2): 97-110
 آزادی، ی. و محمدی، ح. 1391. تحلیل و طبقه­بندی سطوح توسعه­یافتگی نواحی روستایی شهرستان­های استان ایلام. برنامه­ریزی فضایی، 2(2): 41-62.
پاپلی یزدی، م. و ابراهیمی، م. 1390.نظریه­های توسعه روستایی، انتشارات سمت، چاپ ششم، بهار 1390، تهران.
تقوایی، م.، تقدیسی، ا. و بسحاق، م.1390. تعیین جایگاه توسعه­یافتگی شهرستان­های استان فارس در شاخص­های اصلی بخش کشاورزی. برنامه­ریزی فضایی، 1(2): 40-25.
تقیلو، ع. 1393. تحلیل علل توسعه­یافتگی و توسعه­نیافتگی سکونتگاه­های روستایی(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان ارومیه). برنامه­ریزی منطقه­ای. 4(15) :102-85.
رضوانی، م. 1382. تعیین و تحلیل برخورداری نواحی روستایی استان زنجان. پژوهش­های جغرافیایی، 51، انتشارات دانشگاه تهران.
رضوانی، م.1390. برنامه­ریزی توسعه روستایی در ایران. نشرقومس، چاپ چهارم، تهران، 306 ص.
رهنما، م. و آقاجانی، ح.1391.تحلیل نابرابری­های فضایی استان خراسان رضوی. برنامه­ریزی و آمایش فضا(مدرس علوم انسانی)، 16(1): 88-63.
زارعی، ی. و استعلاجی، ی. 1396. سنجش میزان برخورداری سکونتگاه­های روستایی شهرستان بروجرد(با بهره­گیری از مدل­های ترکیبی فازی). برنامه­ریزی منطقه­ای، 7(26): 130-113
سرخ­کمال، ک.، علیزاده، س.، شیخ الاسلامی، ع. و بیرانوندزاده، م.1386. تحلیلی بر میزان توسعه­یافتگی استان خراسان­شمالی و جایگاه آن در کشور. مجله علوم جغرافیایی، 7 و 8: 21-40.
شاهرخی ساردو، ص.، محمودی برام، م.، مولایی، ع. س. و آقاعباسی، ن. 1394، ارزیابی سطوح توسعه­یافتگی مناطق روستایی شهرستان کوهرنگ. راهبردهای توسعه روستایی، 2(4): 399-383
صیدایی، ا.، راستی، ه. و ساجده، آ. 1395. تحلیل میزان توسعه­یافتگی سکونتگاه­های روستایی و عوامل مؤثر بر آن(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان ایرانشهر). مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 11(34): 83-67
عنابستانی، ع.، روستا، م.، آوریده، ا. و صیادی­آبگلی، م. 1392. بررسی و رتبه­بندی درجه توسعه­یافتگی دهستان­های شهرستان فیروزآباد با استفاده از تکنیک تاپسیس. جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 3(4) :42-27.
فرجی­سبکبار، ح.، رضایی، ح. و غلامی، ع. 1393. سطح­بندی سکونتگاه­های روستایی با تأکید بر مؤلفه­های سرمایه اجتماعی (نمونه موردی: دهستان تیرجرد- شهرستان ابرکوه). برنامه­ریزی منطقه­ای، 5(18):116-101.
قائدرحمتی، ص.، مستوفی­الممالکی، ر. و براری، م. 1392. تحلیل شاخص­های توسعه و سطح­بندی دهستان­های استان یزد. جغرافیا و توسعه، 11(30): 86-71.
کریمی، ف. و احمدوند، م. 1393. وضعیت­سنجی و اولویت­بندی شاخص­های توسعه­پایدار در مناطق روستایی (نمونه موردی: بخش مرکزی شهرستان بویراحمد). پژوهش­های روستایی، 5 (3):663-690.
مرکز آمار ایران. 1390. سرشماری نفوس و مسکن، قابل دستیابی در: www.amar.org.ir، آخرین دسترسی: 2 بهمن 1390.
مؤمنی، م. و علیرضاشریفی، س. 1391. مدل­ها و نرم‌افزارهای تصمیم­گیری چندشاخصه. تابستان 1391، تهران.
میرکتولی، ج. و کنعانی، م. 1390. ارزیابی سطوح توسعه و نابرابری­های ناحیه­ای با مدل تصمیم­گیری چندمعیاره  (مطالعه موردی: سکونتگاه­های روستایی استان مازندران). مجله مکان (جغرافیا و آمایش سرزمین)، 1(2):36-17.
نظم­فر، ح.، باختر، س. و علوی، س. 1394. رتبه­بندی سطوح توسعه­یافتگی مناطق روستایی (مطالعه موردی: دهستان­های استان کرمانشاه). جغرافیا و مطالعات محیطی، 4(14):192-181.
Al-Hassan, R.M. 2007. Regional disparities in Ghana: policy options and publicinvetment implications, University of Ghana,Xinshen Diao, International Food PolicyResearch Institute.
Apostolache, M. A. 2014. Regional Development in Romania–From Regulations to Practice. Procedia Economics and Finance, 8: 35-41.
Barrios, E. 2008. infrastructure and rural development: household perceptions on rural development, progress in planning, 70.
Brans, J. and Mareschal, B. 2005. PROMETHEE method cited at: Multiple Criteria Decision Analysis: State of the Art Surveys, Springer, New York.
Brans, J.P. 1998. the space of freedom of the decision maker modeling the human brain: European Journal Operational Research, 92:593-602.
Brans, J.P. and Mareschal, B. 1994. The PROMCALE- GAIA decision support system for multicriteria decision aid: Decision Support Systems, 12)4/5): 297- 310.
Caterino, N., Iervolino, I., Manfredi, G. and Cosenza, E. 2008. A comparative analysis of decision making methods for the seismic retrofit of rc buildings, The 14th World Conference on Earthquake Engineering, October 12-17, Beijing, China
Chou, T.Y., Lin, W.T., Lin, Ch. Y., Chou, W.Ch. and Huang, P. 2004. Application of the PROMETHEE technique to determine depression outlet location and flow direction in DEM. Journal of Hydrology, 287(1–4): 49–61.
De Leeneer, I. and Pastijn, H. 2002. selecting land mine detection strategies by means of outranking MCDM techniques, European Journal Operational Reasearch, 139:327-338
Gilliams, S., Raymaekers, D., Muys, B. and Orshven, J.V. 2005. comparing multiple creteria decision methods to extand geographical information system on afforestation, computer and electronic in agrecltlure, 49:142-158
Gragi, I., Žimbrek, T., Tratnik, M., Markovina, J. and Jura, J.2010. Quality of Life in Rural Areas of Croatia: To stay or to leave?, African Journal of Agricultural Research: 653-660
Kalogeras, N. Baourakis, G. Zopounidis, C, Dijik, G. 2004. Evaluating the financial performance of agri-food firms: a multicreteria decision-aid approach, Jornal of Food Engineering, 62: 117-37
Learmonth, M. and Harding, N. 2006. Evidencebased management: The very idea. Public administration, 84(2): 245-266.
Reeves, D. 2005. Planning for Diversity: Policy and Planning in a World of Difference, London: Routledge.
Sharama, B .2004. Regional disparities in agricultural labour Productivity in the Brahmaputra Valley, Assam, India, Department of Geography, Gauhati University.
Smith, H. K., Harper, P. R., Potts, C. N. and Thyle, A. 2009. Planning sustainable community health schemes in rural areas of developing countries. European Journal of Operational Research, 193(3): 768-777.
Tozer, T .2008. Relationship between ueban-priurban – rural regions: first findings from the eu-project plural. Available online at www.ruralitynearthecity.com.
X. Xing- M . and An- Hua, P. 2013. Material selection using PROMETHEE combined with analytic network process under hybrid environment., Material and Design, 47. 643- 652.
Qingjuana, Y., Beia, L. and Kuia, L. 2011. The Rural Landscape Research in Chengdu’s Urban-rural Intergration Development, in Procedia Engineering 21:780 – 788.
Yasouri, M. 2010. A Survey of Regional Inequality Status in Khorasan Razavi Province, International Journal of Environmental Science and Development, 1(1): 60-66.
Yılmaz, B., İsmet, D., Erdoğan, A. and Wietze, L. 2010. Factors affecting rural development in turkey: Bartın case study ,in Forest Policy and Economics, 239–249.
Yu, L., Hou, X., Gao, M. and Shi, P.2010. Assessment of Coastal Zone Sustainable Development: A Case Study of Yantai, China, Ecological Indicators, 10: 1218- 1225.
Zhang, X , Shenggen, F. 2004.Public investment and regional inequality in rural China, Agricultural Economi