تعیین راهبرد اقتصادی مناسب برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی دشت قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی دانشگاه پیام نور ,محقق مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین و عضو بنیاد ملی نخبگان

2 دانشجوی دکترای اقتصاد کشاورزی دانشگاه زابل

3 دانشجوی دکترای اقتصاد کشاورزی دانشگاه پیام نور

4 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه پیام نور

چکیده

دشت قزوین یکی از دشت‌های مستعد کشور برای تولید محصولات کشاورزی است که حفر چاه‌های بیش از حد و استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی طی دو دهه اخیر سبب افت سطح آبخوان‌ها و منفی شدن بیلان آب زیرزمینی در آن شده است. برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی این دشت نیاز است که راه‌کارها و برنامه‌های سیاستی مناسبی در این زمینه به‌کارگرفته شوند. لازمه این امر شناخت بیشتر رفتار کشاورزان می‌باشد. به همین منظور، در مطالعه حاضر برای بررسی رفتار کشاورزان در استفاده از آب‌های زیرزمینی و تعیین راه‌کار مناسب برای حفاظت از منابع آب دشت قزوین، از مدل برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی (PMP) و رهیافت تابع تولید با کشش جانشینی ثابت (CES) استفاده شد. راه‌کارهای مورد بررسی شامل افزایش قیمت آب آبیاری، کاهش منابع آب در دسترس و استراتژی کم‌آبیاری بودند که هر یک تحت سناریوهای مختلف بررسی و ارزیابی شدند. داده‌های مورد نیاز این مطالعه از نوع اسنادی و مربوط به سال 1391-1390 بودند که از طریق مراجعه به ادارات ذی‌ربط در استان قزوین جمع‌آوری شدند. حل مدل در نرم‌افزار GAMS 23/5 صورت گرفت. نتایج نشان داد که هر سه راه‌کار مورد بررسی منجر به صرفه‌جویی در مصرف آب آبیاری شده، اما میانگین تغییرات بازده برنامه‌ای با افزایش قیمت آب آبیاری، کاهش منابع آب در دسترس و اعمال کم‌آبیاری به ترتیب 13/3، 61/8 و 54/5 درصد کاهش می‌یابد. در پایان، سیاست قیمت‌گذاری آب آبیاری با توجه به کاهش کمتر بازده برنامه‌ای، برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی دشت قزوین پیشنهاد شد و تکنیک کم‌آبیاری پس از آن در اولویت قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Determining the Appropriate Economic Strategy to Conserve Groundwater Resources in Qazvin Plain

نویسندگان [English]

  • Abozar Parhizkari 1
  • Mahdi Khodadadi Hoseyni 2
  • Hossein Taghizade Ranjbari 3
  • Abolfazle Mahmoodi 4
1 PhD. student of Agricultural Economics, University of PNU (Researcher of Agriculture and Natural Resources Research Center of Qazvin province and the member of the National Foundation of Elites)
2 PhD. student of Agricultural Economics, University of Zabol
3 PhD. student of Agricultural Economics, University of PNU
4 Associate Professor of Agricultural Economics, University of PNU
چکیده [English]

Qazvin plain is one of the capable plains in Iran to produce of agricultural goods. Unfortunately, due to inordinate shafts digging and irregular use of groundwater the level of groundwater has been decreased during two last decades so that water balance is negative now. To conserve the groundwater resources in this plain, strategies and appropriate policies are needed and this requires a better understanding of farmers’ behavior. Therefore, in the present study in order to investigate farmers' behavior in using of groundwater and determine appropriate strategies to conserve of groundwater resources in Qazvin plain, positive mathematical programming and production function with constant elasticity of substitution were used. The investigated strategies included increase in water price, decrease in water availability and deficit irrigation strategy and were investigated under various scenarios. The required data were registered information related to 2011-2012 collected from relevant departments in Qazvin province. The model was solved using GAMS 23/9 software. The results showed that all the investigated strategies led to water saving however the average gross profit changes decreased by 3.13, 8.61 and 5.54 percent with increasing water price, decrease in water availability and deficit irrigation, respectively. Finally, considering the less reduction in average gross profit, the irrigation water pricing and then deficit irrigation strategies were proposed to conserve groundwater resources in Qazvin plain.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cropping pattern
  • Groundwater resources
  • Manageable Strategy
  • Positive Mathematical Programming Model

بلالی، ح. 1389. بررسی تأثیر سیاست­های قیمتی و کشاورزی بر حفظ منابع آب­های زیرزمینی، مطالعه موردی دشت بهار. پایان­نامه دکتری رشته اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس.

بلالی، ح.، خلیلیان، ص. و یوسفی، ع. 1390. بررسی راهبردهای منابع آب در اقتصاد ایران با استفاده از الگوی تعادل عمومی. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، 25(1): 123-109.

پرهیزکاری، ا. و صبوحی، م. 1391. تعیین الگوی بهینه کشت در جهت پایداری منابع آب با در نظر گرفتن حداقل و حداکثر منابع موجود در منطقه (رهیافتی از مدل برنامه‌ریزی خطی فازی). سومین کنفرانس مدیریت جامع منابع آب، 10-8 تیر، دانشکده منابع طبیعی ساری.

پرهیزکاری، ا. 1392. تعیین ارزش اقتصادی آب آبیاری و پاسخ کشاورزان به سیاست­های قیمتی و غیرقیمتی در استان قزوین. پایان­نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد رشته اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل.

پرهیزکاری، ا. و صبوحی، م. 1392. تحلیل اثرات اقتصادی و رفاهی تشکیل بازار آب آبیاری در استان قزوین. نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، 28(4): 338-350.

پرهیزکاری، ا. و صبوحی، م. 1392. شبیه­سازی پاسخ کشاورزان به سیاست کاهش منابع آب در دسترس. مجله مدیریت آب و آبیاری، 3(2): 74-59.    

پرهیزکاری، ا.، صبوحی، م. و ضیائی، س. 1392. شبیه­سازی بازار آب و تحلیل اثرات سیاست اشتراک­گذاری آب آبیاری بر الگوی کشت تحت شرایط کم­آبی. نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، 27(3): 252-242.

پرهیزکاری، ا.، صبوحی، م.، احمدپور، م. و بدیع برزین، ح. 1393. شبیه­سازی واکنش کشاورزان به سیاست­های قیمت­گذاری و سهمیه‌بندی آب آبیاری (مطالعه موردی: شهرستان زابل). نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، 28(2): 176- 167.

زارع مهرجردی، م. 1386. ارزش­گذاری آب­های زیرزمینی در بخش کشاورزی: مطالعه موردی شهرستان کرمان. رساله دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس.

شاهرودی، ع. و چیذری، م. 1385. تحلیل حیطه­های رفتاری کشاورزان استان خراسان رضوی در زمینه مدیریت بهینه آب کشاورزی: مقایسه­ مشارکت‌کنندگان و غیرمشارکت‌کنندگان در تعاون آب­بران. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی، 8(1): 245-234.

شرکت آب منطقه­ای استان قزوین. 1390. گزارش­های سالانه منابع آب منطقه­ای استان قزوین.

صبوحی، م. و مجرد، ع. 1389. کاربرد نظریه بازی در مدیریت منابع آب زیرزمینی حوضه آبریز اترک. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، 24(1): 12-1.

غزالی، س. و اسماعیلی، ع. 1390. درونی­سازی تأثیرات جانبی برداشت آب از چاه­های کشاورزی اطراف دریاچه پریشان مطالعه موردی: محصول گندم. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، 25(2): 171-161.

مظاهری، و. و ترکمانی، ج. 1388. عوامل مؤثر بر استفاده بهینه از آب در سطح مزارع: مطالعه موردی چغندرقند در شهرستان مرودشت. ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد.

وزارت نیرو. 1391. گزارش‌های شرکت مدیریت منابع آب ایران.

Bartolini, F., Bazzani, G.M., Gallerani, V., Raggi, M. and Viaggi, D. 2007. The impact of water and agriculture policy scenarios on irrigated farming systems in Italy: an analysis based on farm level multi-attribute linear programming models. Journal of Agricultural Systems, 93: 90–114.

Cortignani, R. and Severini, S. 2009. Modeling farm-level adoption deficit irrigation using positive mathematical programming, Agricultural Water Management, 96 (1): 1785-1791.

Clarke, D., Smith, M. and EL-Askari, K. 1998. CROPWAT for Windows: User Guide. University of Southampton, pp: 200-246.

Frija, A., Wossink, A., Buysse, J., Speelman, S. and Van Huylenbroeck, G. 2011. Irrigation pricing policies and its impact on agricultural inputs demand in Tunisia: ADE A-Dased methodology. Journal of Environmental Management, 92: 2109-2118.

Hellegers, P. 2002. Treating water in irrigate agriculture as an economic good. Preceding the Conference of Irrigation Water Policies, Agadir, Morocco, June 2002.

Howitt, R., Medellin-Azuara, J. and MacEwan, D. 2009. Estimating the economic impacts of agricultural yield related changes for California. Final Paper, a Paper from California Climate Change Center, 29P.

Howitt, R., Medellin-Azuara. J., MacEwan, D. and Lund, R. 2012. Calibrating disaggregate economic models of agricultural production. Science of the environmental modeling and software, 38: 244-258.

Knapp, K. and Schwabe, K. 2008. Irrigated agriculture and climate change: The influence of water supply variability and salinity on adaptation. Ecological Economics, 77(1): 149-157.

Medellan-Azuara, J., Harou, J. and Howitt, R. 2010. Estimating economic value of agricultural water under changing conditions and the effects of spatial aggregation, Science of the Total Environment, 408: 5639–5648.

Medellan-Azuara, J., Harou, J. and Howitt, R. 2011. Predicting farmer responses to water pricing, rationing and subsidies assuming profit maximizing investment in irrigation technology. Science of the agricultural water management, 108: 73–82.

Meyer, A., Tsui, A.S. and Hinings, C.R. 1993. Configurationally approaches to organizational analysis. Academy of Management Journal, 36: 1175–1195.

Mushtaq, Sh. and Moghaddasi, M. 2012. Evaluating the potentials of deficit irrigation as an adaptive response to climate change and environmental demand, Environmental Science and Policy, Australia College of Agriculture, 14(2): 1139-1150.

Tsur, Y. 1990. The stabilization role of groundwater when surface water supplies are Uncertain: the implications for groundwater development. Water Resources Research, 26: 811-818.